محورهای خودشناسی: اهمیت خودشناسی

اگر کسی خودش را نشناسد و از عیوب و ضعف‌های خویش و توانمندی‌های بالقوّه نفس خویش آگاهی نداشته باشد، هرگز به دنبال خودسازی ، تهذیب اخلاق و کسب کمالات انسانی نخواهد رفت. سقراط نیز (که حدود دو هزار و پانصد سال پیش می‌زیسته است) در این زمینه می‌گوید: «بیهوده در شناخت موجودات خشک و بی‌روح، رنج مبر؛ بلکه خود را بشناس که شناخت نفس، بالا‌تر از شناخت اسرار طبیعت است». گاندی در کتاب «این است مذهب من» می‌گوید: «من از مطالعه اوپانیشاد‌ها (قدیمی‌ترین کتاب مذهبی و عرفانی هند) به سه اصل، پی بردم که این سه اصل، برای من، یک عمر دستور العمل بوده است: اوّل. در این عالم، برای رسیدن به حقیقت ، تنها یک راه وجود دارد و آن، شناخت نفس است. دوم. هر که خود را شناخت، خدا را هم می‌شناسد. سوم. فقط یک قدرت و یک آزادی و یک عدالت واقعی وجود دارد و آن، قدرت تسلّط بر خویشتن و آزاد شدن نفس از هر کس و هر چیز دیگر و رسیدن به اعتدال در وجود خویشتن است. هر کس بر خویشتن مسلّط شود، بر اشیای دیگر نیز مسلط خواهد شد». الکسین کارل، فیزیولوژیست و زیست‌شناس معروف غربی می‌گوید: «ما، در ایجاد وسایل راحتی و سرعت در کار و تهیه ابزارهای زندگی، پیشرفت فراوان کرده‌ایم؛ ولی به هیچ وجه، خود را نشناخته‌ایم. در حقیقت، از خود، غفلت ورزیده‌ایم و در نتیجه، پیشرفت‌های علمی نتوانسته است ما را سعادتمند کند و توجّه دقیق، نشان می‌دهد که اضطراب‌ها و نگرانی‌هایمان بیشتر شده است». منبع: خودسازی و تهذیب نفس، ص۱۶ · غررالحکم، ص۱۸۹ · غررالحکم، ص۷۱۲ · معرفت نفس، ج۲، ص۳۰۲ · فلسفه اخلاق، ص۱۳۸ · شناخت اسلام، ج۲، ص۵۲۹