مرجع حل اختلاف — ه شیوه های جایگزین حل و فصل

بنابراین در کشور ایران نیز چون دیگر کشورها یکی از وظایف قوه ی قضاییه رسیدگی به اختلافات اشخاص با همدیگر است. با این حال حل اختلاف تنها منحصر و محدود به قوه ی قضاییه و دادگاهها نیست و مکانیزمهای دیگری نیز برای حل اختلاف در قوانین پیش بینی شده است. یکی از مکانیزمهای شایع و رایج حل اختلاف، داوری است و قانون آن را به رسمیت شناخته است. این آشناترین مکانیزم حل اختلاف است که همه ی حقوقدانان و برخی از مردم از آن آگاهند. در حال حاضر برخلاف گذشته مرجع حل اختلاف داوری مورد استقبال روزافزون قرار گرفته است و در بسیاری از قراردادها، حل اختلافات ناشی از قرارداد را به مرجع داوری واگذار می کنند. این روش حل اختلاف یکی از قدیمی ترین و سنتی ترین روشهایی است که قدمت آن فراتر از قدمت حل اختلاف در دادگاههاست. با این حال، اخیراً شیوه های جایگزین نوینی ابداع شده که طرف های قرارداد علاقمندند اختلافات آنها نه در دادگاه و نه حتا در داوری بل که به طور دوستانه و مسالمت آمیز و تخصصی تر در مراجع دیگری حل و فصل گردد و در صورت ناکامی در آن مراجع، سرانجام در مرجع داوری یا دادگاه مورد رسیدگی و رفع و فصل گردد. بنابراین حل اختلاف تنها محدود به دادگاه و حتا داوری نمی شود بلکه روشهای دیگری نیز وجود دارد که با آن روشها می توان اختلافات را بهتر و کم هزینه تر رفع و رجوع کرد. این روشها یک نوع حل اختلاف غیر قضایی خارج از دادگستری و داوری است که نیروی الزام آور و مشروعیت قانونی آن را توافق اراده طرفین به وجود می آورد. در این صورت تا از طریق این روش فصل خصومت نگردد دادگاه یا داوری صلاحیت رسیدگی به دعوا را نخواهد داشت. در واقع در دنیای تجاری امروز این موضوع کاملاً به طور جدی پذیرفته شده است که اختلافات میان صاحبان حرف آزاد و بازرگانان باید از مسیرهایی غیر از مسیر دادگاه حل و فصل شود. ه شیوه های جایگزین حل و فصل اختلاف AD) اصطلاح ADR که مخفف عبارت انگلیسی Alternative Dispute Resolution است به تازگی وارد ادبیات حقوقی ما شده است. ترجمه ی نسبتاً دقیق آن عبارت «شیوه های جایگزین حل و فصل اختلاف» است. حقوقدانان در تعریف عبارت فوق عناصر کم و بیش مشابهی را بیان کرده اند که در این میان عنصر اصلی و تأکید این تعاریف بر حل و فصل اختلافات در خارج از دادگاه های دولتی است. هدف غایی از دادگاها رهایی از برخی از الزامات خشک و خشن آیین دادرسی دادگاهها و تلاش برای رفع اختلافات از طریق مسالمت جویانه است. به همین دلیل شیوه های جایگزین حل اختلاف طیفی از روشها را در بر می گیرد که به عنوان جایگزین رسیدگی قضایی حل اختلافات طراحی شده اند. به عبارت دیگر، روش یا تلاشی است برای حل اختلافات بدون رجوع به دادگاه ها یا حتا داوری همراه با آیین رسیدگی غیر رسمی می توان گفت شیوه های جایگزین حل اختلاف، روشهای مستقل و متفاوت از نظام دادگاه های دولتی حکومتی است. برخلاف رسیدگی دادگاهها، اصولاً جریان یافتن این شیوه ها منوط به توافق طرفین است. یعنی در این شیوه ها حل و فصل اختلافات تنها با رضایت طرف های اختلاف امکان پذیر است. در مقابل قضات دادگاه ها که از طرف دولت منصوب میشوند قضات خصوصی یعنی اشخاص ثالث بی طرف که از طریق صدور آرای لازم الاجرا اختلاف را حل و فصل میکنند یا از طریق تسهیل انجام مذاکره و ارائه ی راه حل ها و پیشنهادهای لازم به طرفین در حل و فصل اختلاف مساعدت می کنند، برگزیده ی خود طرف های اختلاف اند و سرانجام برخلاف رسیدگی های دادگاه جریان رسیدگی در ADR تابع تشریفات خاصی نیست و این اراده ی طرفین است که چگونگی و روند حل اختلاف را مشخص می سازد.