مرجع صالح برای تصحیح رأی

برای تصحیح رایی که در آن سهو قلم و اشتباه در نوشتن واژه به وقوع پیوسته کدام مرجع قضایی صلاحیت اصلاح رأی را دارد؟ دادگاه صادر کننده رأی یا مرجع عالی؟ از مواد ۳۰۹ و ۳۶۰ ق.آ.د.م بر می آید که اصولاً مرجع صالح همان مرجعی است که رأی را صادر کرده و اشتباه توسط آن مرجع رخ داده است. زمان و مجال انجام تصحیح توسط دادگاه صادر کننده رأی در مرحله نخستین تا پیش از درخواست تجدیدنظر است؛ خواه تجدیدنظر خواهی در مهلت مقرر انجام شده باشد یا خارج از آن مدت. بنابراین ملاک ۱. دکتر عبدالله شمس، آیین دادرسی مدنی، جلد دوم، نشر میزان چاپ اول پاییز ۱۳۸۱، صص ۲۲۴ و ۲۲۵، ش ۴۳۲. قانونی از حیث امکان تصحیح رأی توسط دادگاه نخستین صادر کننده آن، تا وقتی است که از آن رأی درخواست تجدید نظر نشده باشد. در این صورت دادگاه مزبور رأساً یا به درخواست ذی نفع رأی را تصحیح می نماید. بنابراین چنانچه از رأی دادگاه نخستین، تجدید نظر خواهی به عمل آمده باشد، اصلاح رأی توسط دادگاه تجدید نظر صورت خواهد گرفت ماده ۳۵۱ ق.آ.د.م بنابراین در صورتی که رأی مورد نظر قابل تجدیدنظر نباشد یا از آن تجدید نظر خواهی نشده باشد، حتی خارج از مهلت های قانونی دادگاه صادر کننده رأی رأساً یا حسب درخواست ذی نفع رأی را در صورتی که در آن اشتباه قلمی و یا سهو قلم رخ داده باشد، اصلاح خواهد کرد. اصلاح رأی مقید به رعایت هیچ مهلت و مدتی نیست. اگر در تنظیم و نوشتن رأی توسط دادگاه تجدید نظر سهو قلم یا اشتباهی رخ بدهد، همان دادگاه تجدید نظر با رعایت ماده ۳۰۹ ق.آ.د.م رأساً یا به درخواست ذینفع، رأی را اصلاح خواهد کرد (ماده ۳۶۰ ق.آ.د. م). تصحیح رأی مورد فرجام، خواه از دادگاه نخستین دادگاه عمومی حقوقی دادگاه خانواده و دادگاه انقلاب یا دادگاه تجدید نظر باشد، پس از انجام فرجام خواهی و با رعایت شرطی توسط دیوان عالی کشور صورت می گیرد؛ دیوان عالی کشور پس از انجام رسیدگی فرجامی اگر نظر بر ابرام رأی فرجام خواسته داشته باشد، ضمن اصلاح رأی مزبور آن را ابرام خواهد کرد بخش نخست ماده ۴۰۳ ق.آ.د. م) و در غیر این صورت، یعنی هرگاه نظر به نقض رأی فرجام خواسته به علت تحقق یکی از جهات فرجام داشته باشد مواد ۳۷۱ تا ۳۷۴ ق.آ.د. م) و یا ۱. ماده ۳۵۱ ق.آ.د. م : چنانچه دادگاه تجدید نظر در رأی بدوی غیر از اشتباهاتی از قبیل اعداد ارقام، سهو قلم مشخصات طرفین و یا از قلم افتادگی در آن قسمت از خواسته که به اثبات رسیده اشکال دیگری ملاحظه نکند ضمن اصلاح رای آن را تأیید خواهد کرد.». ۲ ماده ۳۶۰ ق.آ.د. م : هرگاه در تنظیم و نوشتن رأی دادگاه تجدید نظر سهو یا اشتباهی رخ دهد همان دادگاه با رعایت ماده (۳۰۹) آن را اصلاح خواهد کرد.. ماده ۴۰۳ ق.آ.د. م : اگر رأی مورد درخواست فرجام از نظر احتساب محکوم به یا خسارات یا مشخصات طرفین دعوا و نظیر آن متضمن اشتباهی باشد که به اساس رأی لطمه وارد نکند، دیوان عالی کشور آن را اصلاح و رأی را برام می نماید. همچنین اگر رأی دادگاه به صورت حکم صادر شود ولی از حیث استدلال و نتیجه منطبق با قرار بوده و متضمن اشکال دیگری نباشد، دیوان عالی کشور آن را قرار تلقی و تأیید مینماید و نیز آن قسمت از رأی دادگاه که خارج از خواسته خواهان صادر شده باشد نقض بلا ارجاع خواهد شد. تبصره - هرگاه سهو یا اشتباه یاد شده در این ماده در رأی فرجامی واقع شود، تصحیح آن با دیوان عالی کشور خواهد بود.». اشتباه مزبور به اساس رأی لطمه وارد کرده باشد، دیوان عالی در مقام اصلاح رأی به بر نمی آید بلکه پس از نقض رأی، اصلاح آن را به دادگاهی که پس از نقض، رسیدگی دوباره به پرونده و دعوا را بر عهده می گیرد، می سپارد. تبصره ماده ۴۰۳ ق.آ.د.م نیز ناظر به اشتباه یا سهو قلم در رأی فرجامی است که در چنین موردی مستند مزبور می گوید اگر سهو یا اشتباه یاد شده در ماده مزبور است. - پیروی اعتبار رأی تصحیحی از رأی اصلی مورد تصحیح) در باره رای اصلی مورد تصحیح و رأی تصحیحی قانون گذار دو برخورد و نگاه متفاوت را در قانون آیین دادرسی مدنی مصوب ۱۳۷۹/۱/۲۱ به نمایش گذاشته است؛ بدین ترتیب که از یک جهت رأی تصحیحی را تابعی از رأی اصلی مورد تصحیح قرار داده و اعتبار رأی تصحیحی را پس از واخواهی یا تجدید نظر و یا فرجام تابع رأی مورد تصحیح کرده است. مطابق تبصره ۲ ماده ۳۰۹ ق.آ.د. م: چنانچه رأی مورد تصحیح به واسطه واخواهی یا تجدید نظر یا فرجام نقض گردد رأی تصحیحی نیز از اعتبار خواهد افتاد بنابراین اعتبار و یا بی اعتباری رأی تصحیحی به تبع و وابسته به اعتبار و یا بی اعتباری رأی مورد تصحیح است. هرگاه رأی مورد تصحیح در نتیجه رسیدگی واخواهی یا تجدیدنظر و یا فرجام نقض گردد دیگر مبنایی وجود ندارد تا رأی تصحیحی بر آن پایه استوار شود و تصحیح و اصلاح رأی مورد تصحیح موضوعیت پیدا کند.