مزارعه: شرایط صحت مزارعه

صحت مزارعه شرایطی دارد. ۷. ۱ - حصه از شرایط صحت مزارعه، مشترک بون محصول میان دو طرف است. بنابراین، اگر شرط شود محصول از آنِ یکی از آن دو باشد، مزارعه صحیح نیست، نیز شرط است که محصول به گونه مشاع میان آن دو و سهم هر کدام مشخص باشد و اگر شرط شود مثلا محصول ناحیه‌ای از آنِ یکی و ناحیه دیگر از آنِ دیگری باشد یا محصول گندم برای یکی و جو برای دیگری باشد؛ خواه مقدار سهم میان آن دو، برابر (نصف نصف) یا سهم یکی از دیگری بیشتر باشد، مانند اینکه سهم یکی، یک سوم و سهم دیگری دو سوم باشد. مزارعه باطل است. همچنین در صورتی که قرارداد مزارعه بر دو یا چند نوع محصول بسته شود، باید سهم هر کدام از هر نوع محصول مشخص شود؛ از این‌رو، اگر بگوید: این زمین را گندم و جو بکار و سهم من از یکی، یک سوم و از دیگری نصف باشد و تعیین نکند یک سوم و نصف از کدام یک. مزارعه باطل خواهد بود. اگر شرط شود مقداری از محصول -مثلا صد کیلو - برای یکی و مازاد بر آن از آنِ هر دو باشد، آیا مزارعــه صـحیح است یا نه؟ مسئله محل اختلاف است مشهور قائل به بطلان‌اند. اگر شرط شود بذر ، ابتدا از محصول خارج و باقی مانده میان آن دو تقسیم شود، صحت مزارعه اختلافی است. چنانچه برای یکی، اضافه بر سهمش، چیزی از غیر محصول بر دیگری شرط شود، آیا مزارعه صحیح است یا نه؟ قول به عدم صحت به بعضی نسبت داده شده است؛ لیکن مشهور قائل به صحت‌اند. اگر شرط شود بذر از سهم زارع خارج شود، به تصریح برخی مزارعه باطل است. ۷. ۲ - تعین مدت از دیگر شرایط صحت مزارعه، معلوم و مشخص بودن مدت آن بر حسب روز یا ماه و یا سال است و به تصریح جمعی، مدت تعیین شده باید برای رسیدن و جمع کردن نوع زراعتی که در عقد مزارعه مشخص شده، کافی باشد و در صورت علم به عدم کفایت آن، عقد مزارعه باطل خواهد بود. برخی در صورت علم، در صحت مزارعه تردید و توقف کرده‌اند. در اینکه تعیین کاشته بدون تعیین مدت، کفایت می‌کند یا نه؟ بسیاری تصریح به عدم کفایت آن کرده‌اند. اگر در عقد مزارعه شرط شود کاشته از مدت تعیین شده در فرضی که تا آن مدت قابل برداشت نباشد، به تاخیر بیفتد تا برسد، آیا مزارعه باطل می‌شود یا نه؟ بسیاری تصریح به بطلان آن کرده‌اند. منبع: ج۱، ص۴۲۶ · ج۵، ص۱۱ – ۱۲ · شیخ طوسی، النهایة، ص۴۴۰ · ج۲، ص۳۹۲ · ج۲، ص۳۳۸ · الکافی فی الفقه، ص۳۴۸ · ایضاح الفوائد، ج۲، ص۲۸۵ · ج۲، ص۳۱۲ · ج۲، ص۳۹۲ - ۳۹۳