مساحت: احکام مرتبط

احکام مساحت در باب‌هایی از فقه بیان شده است. ۱. ۱ - طهارت بنابر قول مشهور ، آب کُر مقدار آبی است که اگر در ظرفی که مساحت هر یک از درازا، پهنا و گودی آن سه وجب و نیم معمولی است بریزند، آن را پر کند. بنابراین، مجموع مساحت کُر ۴۲ و هفت هشتم وجب است. مساحت‌های ۳۶ و ۲۷ وجب نیز گفته شده است. لباس و بدن نمازگزار باید پاک باشد؛ لیکن خون کمتر از درهم -جز خون‌های حیض ، نفاس و استحاضه - معفو است. مراد از درهم در اینجا ـ بنابر آنچه معروف میان فقها است ـ درهم بَغْلی است که‌ اندکی بزرگ‌تر از درهم اسلامی م. ب.. البته در مساحت آن اختلاف است. ۱. ۲ - تجارت در زمین‌هایی که قیمت آنها بر حسب متر یا ذراع تعیین می‌شود، مشاهده کردن، در معامله این‌گونه زمین‌ها کفایت نمی‌کند؛ بلکه باید مساحت آنها معلوم باشد. ۱. ۳ - سبق و رمایه در مسابقه تیر‌اندازی ، مسافتی که تیر پرتاب می‌شود تا به هدف بخورد، باید معلوم باشد؛ خواه با مشاهده کردن یا ذکر مساحت آن. ۱. ۴ - احیاء موات در صورت معلوم نبودن سهم هر یک از صاحبان زمین از آب نهر مشترک میان چند زمین ، و اختلاف آنان در مقدار سهم خود، بنابر تصریح برخی، حق شرب برای هر یک به نسبت مساحت زمینشان خواهد بود. ۱. ۵ - قضاء ار شرایط مامور تعیین شده از سوی حاکم برای تقسیم اموال مشترک، آگاهی وی به دانش حساب و مساحت کردن و‌ اندازه‌گیری است. در تقسیم مال مشترک، سهام باید برابر و مساوی از هم تفکیک شوند. برابری سهام یا بر حسب اجزا و کمیت آنها از جهت پیمانه، وزن، شمارش یا مساحت است که از آن به «قسمت اِفراز» تعبیر می‌کنند و یا بر حسب قیمت و ارزش مالی آنها که «قسمت تعدیل» نامیده می‌شود. ۱. ۶ - قصاص بنابر قول مشهور، در قصاص جراحت سر و صورت ، در مساحت جراحت از جهت طول و عرض -و نه عمق- رعایت تساوی لازم است. بنابراین، چنانچه مساحت سر آسیب دیده کمتر از مساحت سر جانی باشد و جراحت، تمامی سر آسیب دیده را فراگیرد، همه سر آسیب زننده قصاص نمی‌شود؛ بلکه به‌اندازه مساحت سر آسیب دیده، از سر جانی قصاص می‌شود؛ لیکن در صورت عکس، اگر مساحت جراحت افزون بر عضو جانی باشد، قصاص از عضوی به عضو دیگر تجاوز نمی‌کند و برای مقدار اضافه، در صورتی که عضو دیه داشته باشد، نسبت مقدار اضافه به نسبت مساحت جراحت محاسبه و دیه گرفته می‌شود. در غیر این صورت، در آن مقدار ارش ثابت خواهد بود؛ اما در قصاص اطراف (اعضـا) مساحت ملاک نیست؛ از این‌رو دست بزرگ در برابر دست کوچک قصاص می‌شود. ۱. ۷ - دیات دیه بریدن زبان سالم از بیخ، دیه کامل و در زبان لال، یک سوم آن م. ب.. اگر بعض زبان قطع شود، در فرد لال، دیه بر حسب مساحت قطع شده نسبت به تمامی زبان، محاسبه می‌شود. بنابراین، اگر یک چهارم از مساحت زبان قطع شده باشد، دیه آن یک چهارم از یک سوم دیه کامل است؛ بر خلاف زبان سالم کــه بنابر مشهور، دیه بر ۲۸ حرف زبان عرب توزیع می‌شود. در صورت تفاوت مقدار مساحت قطع شده از زبان با مقدار حروف از بین رفته، مانند اینکه نصف زبان قطع شود؛ لیکن یک چهارم حروف از بین برود، بنابر قول مشهور، ملاک، مقدار حروف از بین رفته است. بنابراین، در مثال یاد شده، یک چهارم دیه ثابت می‌شود، نه نصف. قول مقابل مشهور، ثبوت بیشترین از آن دو است که در مثال فوق، نصف دیه خواهد بود. در بریدن بخشی از لب یــا بینی یــا نرمی آن و یا گوش ، دیه به نسبت آن به همه مساحت آنها محاسبه می‌شود؛ چنان‌که در جنایت بر موی سر یا صورت، به گونه‌ای که مو نروید، دیه کامل ثابت است و در بعض مو به نسبت مساحت محل موهای آسیب دیده به کل مساحت محل موها محاسبه و دیه ثابت می‌گردد. منبع: جواهر الکلام، ج۱، ص۱۷۲ - ۱۷۳ · جواهر الکلام، ج۶، ص۱۰۷ · جواهر الکلام، ج۶، ص۱۱۳ – ۱۱۹ · الحدائق الناضرة، ج۵، ص۳۲۸ - ۳۳۲ · تحریر الوسیلة، ج۱، ص۵۱۶ · جواهر الکلام، ج۲۸، ص۲۳۱ · المهذب، ج۲، ص۳۸ · ج۱۴، ص۲۵ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۳۴۰ – ۳۵۸ · جواهر الکلام، ج۴۲، ص۳۵۴ · ج۷، ص۷۶ · ج۷، ص۷۸ · جواهر الکلام، ج۴۳، ص۲۰۹ – ۲۱۰ · جواهر الکلام، ج۴۳، ص۲۱۷ – ۲۱۹ · ج۷، ص۱۳۱