مستندات قاعده ید (قواعد فقه): سنت

دلیل دیگر بر حجیت ید، روایات است؛ روایاتی که برای حجیت ید مورد استناد قرار گرفته به شرح زیر است: ۵. ۱ - حدیث اول حفص بن غیاث که در میان فقها بسیار معروف است در مورد ید از حضرت‌ صادق (علیه‌السّلام) نقل می‌کند که: آن حضرت (علیه‌السّلام) به مردی که از ایشان سؤال کرده بود آیا اگر من چیزی در دست کسی ببینم جایز است شهادت بدهم آن شی‌ء مال او است؟ فرمود: آری جایز است. آن مرد گفت: شهادت خواهم داد که آن مال در دست او است، ولی گواهی نمی‌دهم که به او تعلق دارد، زیرا ممکن است مال دیگری باشد. حضرت (علیه‌السّلام) فرمود آیا حلال است آن شی‌ء از او خریده شود؟ مرد گفت: آری حلال است. امام (علیه‌السّلام) فرمودند: شاید مال دیگری باشد پس چگونه جائز است تو آن را بخری و بعد از تملکش بگویی که متعلق به من است و بر آن سوگند یاد کنی، ولی جایز نیست نسبت به مالکیت کسی که تو از ناحیه او مالک گردیده‌ای اقرار کنی؟ سپس حضرت (علیه‌السّلام)فرمود: «لو لم یجز هذا لم یقم للمسلمین سوق» یعنی اگر این امر جائز نباشد برای مسلمان‌ها بازاری برپا نمی‌ماند. قال: نعم قال الرّجل: اشهد انّه فی یده و لا اشهد انّه لهفلعلّه لغیره. قال: نعم. روایت مذکور علاوه بر آن که ید را اماره مالکیت می‌داند، اجازه شهادت بر مالکیت اشیای موجود در دست افراد را نیز داده است. ۵. ۲ - حدیث دوم یونس بن یعقوب از حضرت صادق (علیه‌السّلام) نقل کرده است که وقتی در مورد تقسیم اثاث خانه هنگامی که زن پیش از مرد فوت کند و یا مرد قبل از زن وفات یابد از آن حضرت پرسش به عمل آمد. ایشان در پاسخ گفتند: آنچه ویژه زنان است از آن زن است و متاعی که به کار مردان و زنان می‌آید، میان آن‌ها مشترک است. آنگاه امام (علیه‌السّلام) می‌افزاید: «من استولی علی شی‌ء منه فهو له» یعنی کسی که بر چیزی تسلط دارد، آن چیز‌ متعلق به اوست. حضرت (علیه‌السّلام) در این روایت می‌فرماید: هر یک از زوج یا ز. ن. ب. آنچه در دست دارد و بر آن مسلط است، اولی است، یعنی آن حضرت اماریت ید بر مالکیت اشیا را بدین وسیله تصدیق کرده است. ۵. ۳ - حدیث سوم عثمان بن عیسی و حماد بن عثمان روایتی را نقل کرده‌اند که در مورد فدک است و حجیت ید از آن استخراج می‌شود. بعد از رحلت پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) خلیفه اول به استناد گفته‌ای که خودش از آن حضرت نقل می‌کرد به این مضمون که «نحن معاشر الانبیاء لا نورّث» (ما جمعیت پیامبران میراثی از خود باقی نمی‌گذاریم) فدک را از حضرت فاطمه گرفت. خلیفه اول با استناد به گفته فوق ادعا می‌کرد فدک نباید در دست حضرت فاطمه (سلام‌الله‌علیها) باقی باشد. حضرت علی (علیه‌السّلام) فرمود: «فاذا کان فی یدی شی‌ء فادّعی فیه المسلمون تسالنی البیّنة؟» (یعنی اگر در دست من چیزی است و مسلمانان ادعا می‌کنند آیا از من بینه می‌خواهی؟). این روایت نیز نشان می‌دهد که ید اماره بر مالکیت است، مگر این که خلاف آن ثابت شود. و بعد از آن، مطالبه بینه را مطرح می‌فرمایند؛ یعنی در مقدمه تلویحا می‌گوید که اماره بودن ید بر مالکیت از احکام الهی است. البته باید توجه داشت که شارع یک امر متداول و متعارف بین مردم را امضا کرده، نه این که در مقام تشریع و تاسیس چنین حکمی بوده باشد. منبع: وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۲۱۵، کتاب القضاء، باب ۲۵ حدیث ۲ · وسائل الشیعة، ج۱۷، ص۵۲۵، باب ۸ ازابواب میراث الازواج، حدیث ۳ · فدک فی التاریخ، ص۱۳۰ · وسائل الشیعة، ج۲۷، ۲۹۳، کتاب القضاء، باب ۲۵، حدیث ۳ · فوائد الاصول، ج۴، ص۶۱۴