مسجد: معنای اصطلاحی مسجد

در اصطلاح ، مسجد به محلی اطلاق می‌شود که جایگاه عبادت و خضوع در برابر حق تعالی است. کاربرد واژه مسجد یکی در مورد، چهاردیواری خاصی است که برای عبادت ساخته می‌شود و دیگر این‌که بر اساس روایت رسول خدا (صلی الله علیه وآله)مسجد بر سراسر زمین اطلاق می گردد. چرا که همه سطح کره خاکی می‌تواند سجده‌گاه انسان مسلمان باشد. این دومین کاربرد که اطلاق عام مسجد است، از اختصاصات امت اسلامی است. و روایاتی به این مضمون وارد شده است. ۲.۱. ۱ - تعریف وقف وقف، حبس کردن عین و سبیل نمودن (مباح کردن و آزاد ساختن) منفعت آن است. ۲.۱. ۲ - لزوم قصد عنوان مسجدیت در صیغه وقف در وقف مسجد، باید عنوان مسجدیت را حتماً قصد نماید؛ پس اگر جایی را برای نماز نمازگزاران و عبادت مسلمانان، وقف نماید صحیح است، لیکن با چنین وقفی مادامی‌که عنوان مسجدیّت مقصود نباشد، مسجد نمی‌شود، و ظاهراً قول او: «آن را مسجد قرار دادم» کافی باشد؛ اگرچه چیزی را که بر وقف و جنس آن دلالت کند، ذکر ننماید. و احتیاط مستحب این است که بگوید: وقف نمودم آن را به عنوان مسجد، یا بنابراین که مسجد باشد. ۲.۱. ۳ - کفایت معاطات در تحقق مسجدیت در امثال مساجد و مقابر و راه‌ها و خیابان‌ها و پل‌ها و کاروانسراهایی که برای توقف مسافران مهیا شده و درخت‌هایی که برای استفاده عابرین از سایه و میوه آن‌ها کاشته می‌شوند، بلکه امثال حصیرهای مساجد و قندیل‌های زیارتگاه‌ها و نظایر این‌ها و خلاصه هر چیزی که برای مصلحت عموم حبس باشد، معاطات کفایت می‌کند؛ پس اگر ساختمانی به عنوان مسجد بسازد و به عموم اذن بدهد که در آن نماز بخوانند و بعضی از مردم در آن نماز بخوانند در وقف آن کافی است و مسجد می‌شود. و همچنین است اگر قطعه زمینی را برای قبرستان مسلمین تعیین کند و بین آن و مردم رفع مانع نموده و اذن عمومی بدهد که اموات را در آن دفن نمایند و بعضی از اموات را در آن دفن نمایند، یا پلی را بسازد و بین آن و عابرین رفع مانع کند و مردم شروع در عبور از آن بنمایند و چنین است در سایر موارد. آنچه که ذکر کردیم از کافی بودن معاطات در مسجد، فقط در صورتی است که اصل ساختن به قصد مسجد باشد، به اینکه قصدش از ساختن و عمران آن، این است که مسجد باشد خصوصاً اگر زمین مباحی را برای مسجد حیازت کند و به همین نیّت آن را بسازد و اما اگر برای او ساختمان مملوکی باشد مانند خانه یا سرایی، سپس نیّت کند که مسجد باشد و مردم را به نماز در آن وادار کند بدون آن‌که صیغه را اجراء نماید، اکتفا به آن مشکل است و همچنین است حال در مانند کاروانسرا و پل. ۲.۱. ۴ - اعتبار قبول در وقف در وقف بر جهات عمومی مانند مساجد و قبرستان‌ها و پُل‌ها و مانند این‌ها و همچنین وقف بر عنوان‌های کلی مانند وقف بر فقرا و فقها و مانند این‌ها، بنابر اقوی قبول معتبر نیست. ۲.۱. ۵ - قصد قربت در وقف قصد قربت حتی در وقف عام، بنابر اقوی معتبر نیست؛ اگرچه احتیاط (مستحب) اعتبار آن است در هر وقفی باشد. ۲.۱. ۶ - قبض شرط صحت وقف قبض، در صحت وقف شرط است و معتبر است که قبض به اذن واقف باشد. و «اگر مسجد یا قبرستانی را وقف نماید، یک نماز و دفن یک میت در آن‌ها به اذن واقف و به عنوان تسلیم و قبض، در قبض آن کفایت می‌کند.» ۲.۱. ۷ - تغییر موقوف علیه اگر مسجد خراب شود، عرصه‌اش از مسجد بودن خارج نمی‌شود؛ پس احکام مسجد بر آن عرصه جاری می‌شود مگر در بعضی از فرض‌ها. و همچنین است اگر روستایی که مسجد در آن هست خراب شود، مسجد بر مسجد بودنش باقی است. ۲.۱. ۸ - زوال ملک واقف در اینکه وقف بعد از تمامیّت، موجب زوال ملک واقف از عین است، اشکال سزاوار نیست، مگر در وقفی که آخرش منقطع است که تامل در بعضی از اقسام آن‌ گذشت. چنان که در اینکه وقف بر جهات عمومی مانند مساجد و زیارتگاه‌ها و پل‌ها و کاروانسراها و قبرستان‌ها و مدرسه‌ها و همچنین اوقاف مساجد و زیارتگاه‌ها و نظایر این‌ها هیچ کس مالک آن‌ها نمی‌شود، سزاوار شک نمی‌باشد، بلکه چنین وقفی، آزاد کردن ملک و سبیل نمودن منافع بر جهات معینی است. ۲. ۲ - محل سجده در ادیان سایر ادیان ، تنها در اماکن خاصی در برابر خداوند سجده می‌کنند و نماز می‌خوانند؛ اما در اسلام همه زمین پاک بوده و سجده‌گاه و مسجد است. هر کجا وقت نمازت رسید، همانجا نماز بخوان که زمین برای تو مسجد است.» منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج‌۲، ص۶۷، کتاب الوقف، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج‌۲، ص۶۷، کتاب الوقف، مساله ۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج‌۲، ص۶۸، کتاب الوقف، مساله ۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج‌۲، ص۶۸، کتاب الوقف، مساله ۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج‌۲، ص۶۸، کتاب الوقف، مساله ۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج‌۲، ص۶۹، کتاب الوقف، مساله ۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج‌۲، ص۶۹، کتاب الوقف، مساله ۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج‌۲، ص۷۰، کتاب الوقف، مساله ۹، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج‌۲، ص۸۲، کتاب الوقف، مساله ۶۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج‌۲، ص۸۳، کتاب الوقف، مساله ۶۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · الحج و العمرة فی الکتاب و السنه، ص۶۱ از بخاری، ۳/۱۲۶۰/۳۲۴۳