مصادیق قاعده تعذر وفا به مدلول عقد (قواعد فقه)

مصادیق قاعده تعذر وفا به مدلول عقد در نظام حقوقی اسلام و ایران بسیار گسترده است؛ در عقد بیع ، هرگاه تسلیم مبیع یا ثمن به طور دائم متعذر گردد، معامله باطل می‌شود و در عقد اجاره نیز تلف عین مستاجره یا خروج آن از قابلیت انتفاع، موجب بطلان یا انفساخ اجاره می‌گردد. در سایر عقود نیز این قاعده جاری است: در وکالت با تلف متعلق وکالت (ماده ۶۸۳)، در شرکت با تلف تمام مال شرکت (ماده ۵۸۷)، در کفالت با غیبت مکفول به شرط عدم تقصیر کفیل، و در هبه ، صلح ، رهن ، مضاربه ، عاریه ، مزارعه ، مساقات و ودیعه هرگاه وفا به مضمون عقد متعذر شود، عقد باطل یا منفسخ می‌گردد. حتی در نذر و عهد و یمین نیز چنانچه انجام عمل مورد نظر پس از انشا غیرمقدور شود، عهد منحل می‌شود و تکلیفی بر شخص نیست؛ بنابراین قاعده یاد شده در تمامی عقود تملیکی، عهدی، اذنی و حتی تعهدات دینی جریان داشته و ضمانت اجرای آن بطلان یا انفساخ عقد از زمان تعذر است.