مطالعه تطبیقی روش ارزیابی عدم‌النفع با تاکید بر رویه قضایی ایران

مطالعه تطبیقی روش ارزیابی عدم‌النفع با تاکید بر رویه قضایی ایران نویسندگان: میرشکاری, عباس، حسینی, فاطمه سادات، صمدی, افروز نشریه: مجله حقوقی دادگستری، دوره 87، شماره 124، 2023/12/22 چکیده: عدم‌النفع، جلوگیری از پیدایش منفعتی است که هنوز به‌ وجود ‌‌نیامده، اما مقتضی ایجاد را داشته ‌است. درباره امکان یا عدم ‌امکان مطالبه عدم‌النفع، همیشه تردید وجود داشته ‌است. به نظر‌ می‌رسد تردید از اینجا آغاز ‌می‌شود که در این نوع خسارت، همه چیز جنبه احتمالی داشته و هیچ‌گاه با یقین نمی‌توان اصل و نیز اندازه مسوولیت عامل زیان را مشخص ‌کرد. برای همین، اگر بتوان روش درستی برای ارزیابی اصل تحقق نفع مورد انتظار و میزان آن به‌ دست ‌آورد، پذیرش امکان مطالبه عدم‌النفع آسان‌تر خواهد‌ شد. در نوشتار پیش ‌رو، با روش کتابخانه‌ای و تا اندازه‌ای میدانی، اطلاعات مختلف در خصوص موضوع جمع‌آوری و سپس تلاش‌شده با روش تحلیلی توصیفی و با تاکید بر رویه قضایی و بهره‌گیری از تجربیات دیگر نظام‌های حقوقی، بر روش ارزیابی عدم‌النفع تمرکز شود. در این راستا، پیشنهاد شده هرگاه فعل عامل زیان به عنوان قاطع وضعیت زیان‌دیده پیش از وقوع زیان باشد، میزان خسارت با توجه به پیشینه و سابقه شخص اخیر مورد ارزیابی قرار گیرد و هرگاه مانع از کسب منفعتی جدید برای زیان‌دیده شود، وضعیت هم‌نوعان وی برای ارزیابی اصل و میزان عدم‌النفع مورد توجه قرار گیرد. هم‌چنین باید توجه داشت که غایت زمانی ارزیابی زیان اصولا تا مدتی است که زیان‌دیده به وضعیت پیشین خود بازگردد؛ در غیر این صورت، عرف و قانون می‌توانند به عنوان معیارهایی جهت تعیین حداکثر زمان ارزیابی و جبران عدم‌النفع به کار گرفته شوند.