آیا آیات مربوط به معاد جسمانی قابل تاویل است گروهی از منکران معاد جسمانی گفتهاند: تنها مدرک برای اثبات معاد جسمانی ظواهر ادلة نقلی (قرآن و روایات) در زمینه پاداشها و کیفرهای حسی است، ولی این ادله قابل تاویل است و آن این که چون درک الام و لذایذ عقلی و کلی فراتر از سطح فکر و اندیشه انسانهای معمولی است، بشارت و انذار آنان به چنین پاداشها و کیفرهایی در تربیت آنان مؤثر نمیباشد، از این جهت برای این که آنان بتوانند به گونهای پاداشها و کیفرهای اخروی را تصور نمایند، از نمونههای حسی آن بهره گرفته شده است، آن گاه افزودهاند آیات مربوط به پاداشها و کیفرهای حسی از قبیل آن دسته از آیات مربوط به صفات خداوند است که ظاهر آنها بر تجسیم و تشبیه دلالت دارد، ولی همگی میدانیم که آن ظواهر مقصود نبوده و باید آنها را تاویل نمود. نظریه یاد شده از سه نظر قابل مناقشه است:
۱. آیاتی که بر معاد جسمانی دلالت دارند منحصر در آیات مربوط به پاداشها و کیفرهای حسی نیست. چنان که نمونههایی را یادآور شدیم.
۲. مقایسه آیات معاد جسمانی با آیات صفات نادرست است، زیرا تشبیه و تجسیم در مورد خداوند عقلا محال است. ولی معاد جسمانی چنین نیست.
۳. آیات صفات از آیات متشابه قرآن میباشند، و به مقتضای اصل ارجاع متشابهات به محکمات باید آنها را به محکمات ارجاع داد و از این طریق بر مفاد واقعی آنها دست یافت، ولی آیات معاد جسمانی از آیات متشابه قرآن نیستند. «قال من یحی العظام و هی رمیم قل یحییها الذی انشاها اول مرة». ۲. «ا یحسب الانسان الن نجمع عظامه بلی قادرین علی ان نسوی بنانه». ۳. «ا اذا کنا عظاما نخرة». ۴. «فاذا هم من الاجداث الی ربهم ینسلون». ۵. «یوم تشقق الارض عنهم سراعا ذلک حشر علینا یسیر». ۶.
«ا فلا یعلم اذا بعثر ما فی القبور». ۷. «وانظر الی العظام کیف ننشزها ثم نکسوها لحما». ۸. ۹. «کلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غیرها». وی سپس مقایسه آیات معاد جسمانی به آیات صفات را نادرست دانسته و گفته است: «مقایسه کردن معاد جسمانی با تشبیه نادرست است، زیرا تشبیه، مخالف دلیل عقلی است که بر امتناع آن دلالت دارد، پس چارهای جز تاویل نیست، اما در مورد معاد بدنی هیچ دلیل عقلی و نقلی بر امتناع آن اقامه نشده است، پس باید نصوص مربوط به آن را بر ظواهرشان حمل کرد.
مانند ظواهری که بر جسمانیت آفریدگار اشعار دارند، ولی هرگاه حل بر ظاهر جایز باشد، چنان که در معاد چنین است، حمل بر ظاهر اولویت دارد. تاویل آن جا واجب است که اخذ به ظاهر ممکن نباشد، ولی در این جا اشکال در کار نیست، مخصوصا بنا بر این که بدن اخروی مثل بدن دنیوی باشد، و نه عین آن.
منبع: قواعد المرام، ص۱۴۵ · یس/سوره۳۶، آیه۷۹۷۸ · قیامت/سوره۷۵، آیه۴۳ · نازعات/سوره۷۹، آیه۱۱ · یس/سوره۳۶، آیه۵۱ · ق/سوره۵۰، آیه۴۴ · عادیات/سوره۱۰۰، آیه۹ · بقره/سوره۲، آیه۱۵۹ · فصلت/سوره۴۱، آیه۲۲۲۱ · شرح مقاصد، ج۵، ص۹۳
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
