در زمینه معاد جسمانی و روحانی از سوی فیلسوفان و متکلمان اسلامی، سه نظریه مطرح گردیده است:
۱. فقط معاد جسمانی: در قیامت جز بدن و لذایذ و آلام بدنی و حسی تحقق ندارد. ۲.
۳. از آنچه گفته شد، روشن میشود که اعتقاد به هر دو نوع معاد جسمانی و روحانی مبتنی بر امور زیر است: الف. ب. ج. پاداشها و کیفرهای اخروی منحصر در آلام و لذایذ حسی و بدنی نبوده، یک رشته لذایذ و آلام کلی و عقلانی نیز تحقق مییابد. اکثریت متکلمان و محدثان طرفدار این قول بودهاند، چنان که صدرالمتالهین (رحمةاللهعلیه) گفته است: «اکثر متکلمان و عموم فقیهان و محدثان قایل به معاد جسمانی میباشند؛ صدرالمتالهین (رحمةاللهعلیه) در این باره گفته است: «اکثر فلاسفه و پیروان طریقه مشاء، فقط قایل به معاد روحانی میباشند؛ زیرا به نظر آنان ماده و صورت بدن پس ازمرگ نابود شده، و دیگر اعاده نخواهد شد.
و از طرفی، نفس جوهری است باقی و فناناپذیر که پس از مرگ بدن، علاقة او از عالم طبیعت قطع گردیده و به عالم مجردات میپیوندد.» ولی آنان که در عین اعتقاد به تجرد نفس از ماده و بقای آن پس از مرگ، اعاده بدن را به صورت پیشین و تعلق نفوس را به آنها پذیرفتهاند، و بر این عقیدهاند که در سرای دیگر علاوه بر لذایذ و آلام حسی و بدنی، آلام و لذایذ روحی و عقلی نیز وجود دارد، به هر دو معاد جسمانی و روحانی معتقد میباشند. استدلال برخی آیات از راه برهان لمی است که حد وسط، علت غایی است و این دسته از ادله از محکمترین دلیلهاست.
زیرا آفریدن موجوداتی که در ایجاد تنها به علت فاعلی و ابداع نیاز دارند، از موجودات طبیعی مانند آسمانها و زمین که افزون بر علت فاعلی، علت قابلی و استعداد نیز نیازمندند، آسانتر است. ازاینرو آفریدن در عالم آخرت که در آن علت قابلی و تحول استعدادها نیست، آسانتر است. ازآنجاییکه انسان دارای سیر تدریجی طبیعی است با خروج از عالم طبیعت نیز بدن برزخی را به همراه خود دارد؛ زیرا این بدن از لوازم ذاتی و مراتب نفس است. بنابراین معاد جسمانی و روحانی بدین معناست که شخص در آخرت افزون بر عذابها و لذتهای عقلانی دارای عذابها و لذتهای جسمانی و حسی نیز م. ب. و با همان بدن که به همراه دارد به کیفر و پاداش میرسد.
منبع: مبدا و معاد، ص۲۷۳ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۳، ص۵۹۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۳، ص۵۱۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۳، ص۵۱۷-۵۲۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۳، ص۵۸۵، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۳، ص۵۳۹-۵۴۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۳، ص۴۱۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۳، ص۵۲۵، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
