معارف (کتاب): ویژگی‌ها و جهات اهمیت کتاب

۱. اهتمام مؤلف به قرآن و شرح اسرار آن، چنان که کمتر فصلی است که در آن یک یا چند آیه قرآن نیامده و در بیان و توضیح آن سخن نرفته باشد، البته روش تفسیری او با دیگر مشایخ، متفاوت است. سعی بهاءولد، در آسان کردن مطلب است، نه مشکل کردن آن. ۲. توجه به حل مشکلات دینی آن هم با روش تمثیل و حسن استدلال، به طوری که مباحث کلامی وی دل انگیز و موجب قوت ایمان است. ۳. تمثل و استشهاد به احادیث نبوی . ۴. تقریر مسائل اخلاقی به گونه‌ای مؤثر و محرک به سوی اخلاص و عمل صالح. ۵. صراحت گفتار مؤلف، در ذکر مطالب خصوصی و اعتراف او به نقصان احوال خود و شهامت او در انتقاد از بزرگان عهد، از قبیل محمد خوارزم شاه و فخر الدین رازی و... توجه: جزء چهارم کتاب، با سایر اجزای آن تفاوت بسیار دارد؛ از جمله: ۱. در این جزء، مطالب متنوع و گوناگون به چشم می‌خورد و مانند دیگر اجزا، منحصر به مسائل عرفانی و صوفیانه و تفسیر نیست و فی المثل مسائل مربوط به علم الحیوان و نبات شناسی و طب و زراعت و پیوند نباتات هم در آن آمده است. هم چنین بحث از مطالب فقه که قسمت عمده‌ای از صفحات را فرامی گیرد و همه به زبان عربی و مشتمل بر اغلاط نیز هست، در اجزای سه گانه نظیر ندارد. ۲. اشارات مؤلف به حوادث زندگی و بیان جزئیات از احوال مزاجی و خاندان و معاصرین گمنام خویش، از جهات امتیاز این جزو می‌تواند بود. ۳. قسمت‌های متعددی که در این جزء، به زبان عربی انشاء شده و روی هم رفته، نزدیک بیست صفحه را فرا گرفته است.