معاوضه: فرق بیع با معاوضه

قانون مدنی در تعریف بیع (تملیک عین بعوض معلوم) فرق بین معاوضه و بیع قائل نشده است، با این‌که تمیز این دو دارای آثار مهمی است برای مثال، بعضی از خیار ها مثل خیار تأخیر ثمن ، ویژۀ بیع است و در معاوضه راه نداردو در صورتی که معامله ‌ای انجام شود، مثلاً‌ اتومبیلی در مقابل فرش مبادله شود نمی‌توان طبق این تعریف تشخیص داد که آیا معاوضه است یا بیع و آثار خاص آن را بار کرد. برای شناخت ماهیت بیع و معاوضه باید به قصد طرفین و عرف مراجعه کرد، و گفت در مواردی که طرفین بخواهند دو چیز را بی‌هیچ امتیازی با هم مبادله کنند این تبادل، تابع عقد معاوضه است. و هرگاه قصدشان این باشد که یکی از آن دو چیز مبیع ، و دیگری ثمن باشد، باید تابع احکام بیع قرار داد. در فقه ، معاوضه به عنوان عقد معین محسوب نشده، در حالی که قانون مدنی آن را جزو عقود معین آورده است «معاوضه عقد ی است که به موجب آن، ی. ا. ط. مالی می‌دهد به عوض مال دیگر که از طرف دیگر اخذ می‌کند بدون ملاحظه این‌که یکی از عوضین مبیع و دیگری عین باشد». (مفادماده۴۶۴ قانون مدنی) پس ارادۀ مشترک طرفین مشخص کنندۀ ماهیت قرارداد است. تفاوت دیگر عقد معاوضه و بیع این است که در بیع ، مبیع باید عین باشد ولی در معاوضه می‌تواند عین یا منفعت یا حق مالی باشد.