معلوم در فقه کاربردهای مختلفی دارد که در زیر به عنوان نمونه به برخی از آن اشاره میکنیم: ۳.
۱ - مال مخلوط به حرام در مال حلال آمیخته به حرام، چنانچه مقدار مال و مالک آن معلوم و عین آن موجود و قابل تفکیک باشد، لازم است عین مال به صاحبش بازگردانده شود؛ لیکن اگر مستهلک شده یا تفکیک آن ناممکن باشد، باید قیمت آن را بپردازد؛ اما اگر مقدار مال حرام معلوم؛ لیکن مالک آن مجهول باشد، با یأس از پیدا شدن مالک، بنابر مشهور، باید آن را از طرف مالکش صدقه بدهد (ببینید: مال مخلوط به حرام ) ۳.
۲ - عقود و ایقاعات در عقود و ایقاعات آنچه از ارکان عقد یا ایقاع به شمار میرود، باید معلوم و معین باشد، مانند دو طرف عقد، عوض و معوض در عقود معاوضی ، همچون بیع و اجاره ؛ مدت در مثل سلف ، نسیه ، مساقات و ازدواج موقت ؛ مقدار سهم هر یک از مالک و زارع در مزارعه و نیز سهم مالک و عامل در مضاربه و مهر در ازدواج موقت. شرایط ضمن عقد باید معلوم باشد و در صورت مجهول بودن، شرط باطل خواهد بود. (ببینید: شرط ضمن عقد ) در ابراء آیا معلوم بودن حق مورد ابراء شرط است یا نه؟ مسئله اختلافی است. قول مشهور عدم شرطیت است. ۳.
۳ - مسابقات در مسابقه اسب دوانی و مانند آن، آغاز و انجام مسافت باید معلوم باشد؛ چنان که در مسابقه تیراندازی ، مسافت بین تیرانداز و هدف، تعداد تیرهایی که پرتاب میشود و تعدادی که باید به هدف بخورد، همچنین نوع ابزار پرتاب کننده تیر باید معلوم باشد . لیکن چنانچه مجهول المالک باشد، میتواند در صورت کمتر بودن قیمت آن از یک درهم، آن را به قصد تملک بردارد (ببینید: لقطه ) ۳.
۶ - اقامه دعوا بنابر قول برخی در اقامه دعوا ، مورد ادعا به لحاظ جنس، نوع، وصف و اندازه باید معلوم باشد و در صورت مجهول بودن ادعا پذیرفته نیست. همچنین مدعی علیه باید معلوم باشد. بنابر این، اقامه دعوا بر یکی از دو نفر با تردید، پذیرفته نیست.
منبع: ارشاد الاذهان، ج۱، ص۲۹۲ · العناوین، ج۲، ص۱۸۷ · جواهر الکلام، ج۲۲، ص۴۰۵-۴۰۷ و۴۱۷-۴۱۸ · العروة الوثقی، ج۵، ص۱۰ · جواهر الکلام، ج۲۴، ص۲۹۹ · جواهر الکلام، ج۲۳، ص۱۰۰-۱۰۲ · جواهر الکلام، ج۲۷، ص۶۳-۶۴ · جواهر الکلام، ج۳۰، ص۱۷۲-۱۷۳ · جواهر الکلام، ج۲۷، ص۳-۱۵ · جواهر الکلام، ج۲۶، ص۳۵۸ · جواهر الکلام، ج۳۰، ص۱۶۲ · کتاب المکاسب، ج۶، ص۵۱-۵۳ · مسالک الافهام، ج۸، ص۲۸۱ · جواهر الکلام، ج۲۸، ص۲۲۷ · المبسوط، ج۶، ص۲۹۶ · مسالک الافهام، ج۱۱، ص۱۲۵ · ج۲، ص۵۵۵ · تکملة العروة الوثقی، ج۳، ص۳۸-۳۹
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
