معماری مساجد: معماری مسجد

آنچه از مطالب گذشته بدست می‌آید، اینستکه مسجد در اسلام، بر مبنای سادگی و دوری از تجمل و تزئین استوار است و عظمت آن در سادگی است. درست است که مساجد، سنگ زیر بنای تمدن مسلمین است و با آئین جدید اسلام، همراه و هم‌جهت پدید آمده و شکل گرفته است، لکن تمدن مسلمین هم ویژگیهائی داشته و دارد که به برخی از آنها در بحث‌ «مدنیت و معنویت‌» اشاره شد. این خصوصیات، در کیفیت و سبک ساختن مساجد هم اثر گذاشته است. ۷. ۱ - مستحبات بنای مسجد بعنوان مثال، از مستحبات مسجد، روباز بودن و نداشتن سقف است. مسجد پیامبر در آغاز چنین بود و بعدا بخاطر مقابله با ریزش باران یا تابش خورشید ، بر سر و روی نمازگزاران، سایه‌بانی از شاخ و برگ نخل زدند. بعضی از فقهاء ، در بیان حکمت این استحباب گفته‌اند: از جمله اسباب قبول نماز و استجابت دعا ، نبودن حائل و مانعی بین نمازگزار و آسمان است. گر چه بین خدا و بنده، هیچ چیزی حائل نیست و خداوند همه جا حضور دارد، ولی طبیعی است که عبادت و دعا در زیر آسمان، با دعای در زیر سقف فرق دارد و در فضای باز و زیر آسمان، انسان احساس قرب و معنویت ‌بیشتری میکند. آنچه که در ابتدا معمول بوده، داشتن حداکثر سایه‌بان و داربست مانندی همچون یک کپر یا خیمه بوده است و در زمان خلفای بنی‌امیه و بنی‌عباس ، سقفهای تزیین شده پیدا شد، چیزی که مورد کراهت ائمه (علیهم‌السلام) بود و اشاره می‌کردند که: اگر قائم ما قیام کند اینگونه مساجد را از بین می‌برد و در برخی از احادیث، بعنوان نکوهش از کار افراد دوره آخرالزمان و بیان اوصاف آن عصر ، آمده است که: «یبنون الدور و یشیدون القصور و یزخرفون المساجد؛ خانه‌ها می‌سازند و قصرهای محکم بر پای می‌دارند و مساجد را آرایش می‌دهند». آنچه که در اینگونه احادیث، با تعبیر «زخرف‌» بیان شده، منظور، تزئین به طلا و جواهرات است، نه هر تزیین دیگر. از جمله مستحبات مسجد، مسطح بودن مناره با دیوار و سقف مسجد است. چرا که مناره برای آن بوده که مؤذن بر فراز آن رفته و اذان بگوید. بطور طبیعی بلند بودن مناره، ب. ت. ب. وضع خانه‌های آن روز -و امروز هم- موجب اشراف داشتن بر خانه‌های اطراف و در نتیجه، سلب امنیت و آسایش از همسایگان میشود.