معنای «لا» در قاعده لا ضرر

اصولاً «لا» در معنای حقیقی خود برای نفی جنس به کار می رود و بر سر هر جمله ای که بیاید دلالت دارد که مدخول لا - یعنی آنچه بعد از «لا» قرار می گیرد - به کلی در عالم خارج وجود ندارد. به طور مثال، «لا رجل فی الدار یعنی هیچ مردی در خانه نیست. «لا» در جمله مذکور، امکان وجود هر مردی را در منزل نفی می کند و از این جمله، شنونده در هیچ مردی در منزل نیست. ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. اصولاً «لا» در معنای حقیقی خود برای نفی جنس به کار می رود و بر سر هر جمله ای که بیاید دلالت دارد که مدخول لا - یعنی آنچه بعد از «لا» قرار می گیرد - به کلی در عالم خارج وجود ندارد. به طور مثال، «لا رجل فی الدار یعنی هیچ مردی در خانه نیست. «لا» در جمله مذکور، امکان وجود هر مردی را در منزل نفی می کند و از این جمله، شنونده در هیچ مردی در منزل نیست. حال باید دید وقتی گفته می شود: «لا ضرر و لاضرار» آیا مفهوم و معنایش این است ارک: خمینی، روح ا... رسائل، ج ۱، ص ۲۸ به بعد. که پس از گرویدن مردم به اسلام دیگر به طور خارجی و عینی میان آنان ضرر وجود ندارد؟ به طور قطع چنین برداشتی از جمله نادرست است؛ زیرا به رأی العین می بینیم که در عالم خارج میان مسلمانان ضرر وجود دارد و ابنای بشر به انجای گوناگون هر روز منشأ ایراد ضرر به یکدیگر می شوند. وانگهی اگر از جمله بالا چنین برداشت نشود ضرر در عالم خارج وجود ندارد، این موضوع چه ارتباطی به شارع پیدا می کند. شارع چه وظیفه ای دارد که خارجیات را توصیف کند؟ و اصولاً فلسفه صدور آن چه می تواند باشد؟ با بروز این گونه اشکالات، فقها تلاش کرده اند ابعاد و زوایای گوناگون «لامی مذکور در حدیث را به گونه ای تفسیر و تعبیر کنند که اقرب به نظر شارع باشد. برای تسهیل فهم مطلب، پنج نظریه مشهور را که در این باره وجود دارد، به اختصار مورد بررسی قرار می دهیم.