معیشت قرآنی: آزمون توانگری و تهیدستی

اصل این مطلب که توانگری و تهیدستی، هر دو آزمون الهی است و هیچکدام ذاتاً مایه‌ی کرامت یا اهانت آدمی نیستند از آیات سوره‌ فجر استنباط می‌شود:« فَأَمَّا الإنْسَانُ إِذَا مَا ابْتَلاهُ رَبُّهُ فَأَکْرَمَهُ وَنَعَّمَهُ فَیَقُولُ رَبِّی أَکْرَمَنِ وَأَمَّا إِذَا مَا ابْتَلاهُ فَقَدَرَ عَلَیْهِ رِزْقَهُ فَیَقُولُ رَبِّی أَهَانَنِ کَلا...» چه اینکه پندار باطل مبتلای به توانگری، سبب می‌شود که وی محبت فراوان به مال پیدا کند، و نسبت به اطعام مستمندان قیام و اقدام نکرده، نه شوق داشته باشد نه مشوّق، در آیات دیگر همین سوره آمده است. آنچه در پیرامون اهمیت مال آمده جنبه‌ی توصیفی دارد نه دستوری، چنانکه همه‌ی آنچه در پیرامون خطر فقر مالی وارد شده، جهت توصیفی دارد نه دستوری، مثلا از پیامبراکرم (صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم) درباره‌ی خطر فقر اقتصادی چنین رسیده است:«بارک لنا فی الخبز، و لا تفرّق بیننا و بَیْنهَ فلو لا الخبزْ ما صلّینا و لا صُمنا و لا ادیّنا فرائض ربّنا» ، فقط جنبه‌ی تأثیر طبیعی قضیه را در بر دارد نه جهت دستوری آن را، چه اینکه ناظر به مقدار تحمل مردم متوسط است و گرنه اوحدی از مردان الهی چه در صدر اسلام چه در عصر ما با تحمل همه‌ی سختی‌های تنگدستی، اسلام ناب را یاری کرده و دشمن مهاجم را از مرز میهن اسلامیمان طرد نموده، و کیان قرآن و عترت را با عنایت خدا از گزند بیگانگان حفظ کردند. منبع: فجر/سوره ۸۹، آیه۱۵- ۱۷ · فروع کافی، ج۵، ص۷۳