مفهوم دارنده در رویه قضایی سابق

در زمان حاکمیت قانون بیمه اجباری سابق رویه قضایی غالب بر اساس مفهوم قابل استناد بودن عمل به بررسی حوادث رانندگی می پرداخت اما در مواردی دیده شده بود که مفهوم دارنده به معنایی دیگر و با مسئولیت ویژه مورد استفاده قرار می گرفت. به عنوان مثال شعبه سوم دادگاه عمومی شهرضا در دادنامه شماره ۱۸۹ و ۱۸۸-۷۸/۲/۲۶ با تفسیر ماده ۱ قانون ۱۳۴۷ مالک را به عنوان دارنده محکوم به جبران خسارت نموده است. شرح اتفاق و تصمیم دادگاه و دیوان عالی کشور بدین شرح است کامیون باری به شماره... با پیکان سواری به شماره... تصادف میکنند. طبق نظر کاردان فنی راننده کامیون عامل وقوع زبان بوده که در اثر قصور راننده کامیون سرنشینان پیکان مصدوم و خودروی پیکان هم خسارت میبیند دادگاه در صدور دادنامه راننده کامیون را به پرداخت دیه مصدومین محکوم می نماید و ب. ت. ب. دادخواست تقدیمی از ناحیه خواهان راننده پیکان راننده کامیون و مالک را متضامناً به پرداخت خسارت وارده به پیکان محکوم می کند در اثر تجدید نظر خواهی مالک کامیون دادنامه معترض عنه توسط شعبه دهم تجدیدنظر استان اصفهان به موجب دارنامه شماره ۷۹-۱۳۱۱، ابرام و تأیید می گردد و نهایتاً قاضی اجرای احکام در اجرای ماده ۳۲۶ آیین دادرسی مدنی با اعلام اشتباه مبنی بر محکومیت تضامنی راننده و مالک کامیون پرونده را به دیوان عالی کشور ارسال می کند که پرونده به شعبه پنجم دیوان عالی کشور ارجاع و شعبه پنجم رأی دادگاه بدوی و تجدیدنظر را فاقد اشکال دانسته و آن را با همان دلایل و مستندات قبلی ابرام می نماید. متن دادنامه دیوان بدین شرح است: در موضوع اتهام آقای.... دایر به بی احتیاطی در امر رانندگی کامیون باری شماره... که منجر به ایراد صدمه غیر عمدی به راننده و سرنشین پیکان سواری شماره... به اسامی آقایان... گردیده رسیدگی به شعبه سوم دادگاه عمومی شهرضا منجر به صدور حکم به پرداخت چند فقره دیه و پرداخت یکصد و پنجاه هزار ریال جزای نقدی به نفع صندوق دولت محکوم شده است در موضوع دادخواست حقوقی تقدیمی آقای... وکیل دادگستری به وکالت از حسن علیه آقایان... به خواسته مطالبه خسارت وارده به اتومبیل پیکان م. ب. بیست میلیون ریال که تقاضای صدور حکم بر محکومیت تضامنی خواندگان مالک و راننده به پرداخت خسارت شده است دادگاه دعوای خواهان را ثابت تشخیص و به استناد ماده یک قانون بیمه اجباری مسئولیت دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث مصوب ۴۷/۱۰/۲۳ و مواد ۲ و ۴۳ آیین نامه قانون فوق و ماده ۱۲ قانون مسئولیت مدنی حکم بر محکومیت تضامنی خواندگان را به پرداخت بیست میلیون ریال بابت اصل خواسته و مبلغ ۳۵۱۳۰۰ ریال خسارت دادرسی د. ح. خ. صادر نموده است آقای... از حکم صادره تجدید نظر خواهی نموده پرونده را به دادگاه های مرجوع الیه حکم بدوی طی دادنامه شماره ۷۹/۲/۱۰۷۹ تایید نموده است آقای قاضی اجرای احکام دادگستری شهرضا طی شرحی اعلام کرده است صدور حکم بر محکومیت تضامنی مالک کامیون و راننده صحیح و قانونی نیست پرونده را با اعلام اشتباه در صدور حکم به شعبه دادگاه تجدید نظر استان اصفهان ارسال کرده شعبه مزبور اعلام کرده که رأی صادره به شماره ۱۳۱۱-۷۹/۲/۱۰ بر اساس اصول حقوقی صادر شده اعضای شعبه معتقد به صحت مفاد آن میباشند در نتیجه پرونده را به دیوانعالی کشور و به این شعبه ارجاع شده است. هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت اوراق پرونده و گزارش عضو ممیز مشاوره نموده چنین رأی میدهد رای بدوی به استناد قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه در مقابل شخص ثالث مصوب سال ۱۳۴۷ و قانون مسئولیت مدنی و مواد ۲ و ۳ و ۴ آیین نامه اجرایی قانون فوق الذکر و مواد ۱ و ۲ قانون مسئولیت مدنی صادر گردیده است و در شعبه دهم دادگاه تجدید نظر استان اصفهان تأیید گردیده فاقد اشکال بوده و درخواست اعمال مقررات ماده ۳۲۶ قانون آیین نامه دادرسی مدنی رد میشود. ۲۵۷ - عابدپور محمود برداشت رویه قضایی از مفهوم دارنده در قانون بیمه شخص ثالث، فصلنامه آراء دادگستری استان اصفهان سال پنجم بهار ۱۳۸۶، شماره پانزدهم، صص ۹۸ الی ۹۹ اداره حقوقی قوه قضاییه در نظریه شماره ۷/۳۸۶۳ مورخه ۱۳۸۸/۶/۲۴ برخلاف این رویکرد و با تأیید رویه مرسوم قضایی بیان می دارد نماده یک قانون اصلاح قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل اشخاص ثالث مربوط به تکلیف دارنده وسیله نقلیه است که باید آن را بیمه نماید و دارنده طبق این قانون اعم است از مالک یا متصرف یعنی ممکن است دارنده شخص مالک باشد که مکلف به بیمه شخص ثالث نمودن وسیله نقلیه است و نیز ممکن است متصرف وسیله نقلیه شخصی غیر از مالک باشد که او هم هر یک از این دو که وسیله نقلیه را بیمه کرده باشد تکلیف از دیگری ساقط میشود و در صورت تقصیر هر یک از آنها خسارت مالی وارده از محل بیمه نامه جبران می شود اما اگر وسیله نقلیه در زمان وقوع حادثه بیمه نباشد راننده ای که مسبب حادثه است مسئول جبران خسارت م. ب. و مسئولیت تضامنی در فرض یاد شده وجود ندارد. مجله قضاوت معاونت آموزش دادگستری استان تهران شماره ۷۰ خرداد و تیر ۱۳۹۰، ص