مفهوم شبه قانون اساسی (مطالعه تطبیقی) (مقاله علمی وزارت علوم)

مفهوم شبه قانون اساسی (مطالعه تطبیقی) (مقاله علمی وزارت علوم) نویسندگان: فردین مرادخانی منبع: حقوق عمومی تطبیقی دوره 2 پاییز 1404 شماره 3 (پیاپی 7) چکیده قانون اساسی به عنوان سند بنیادین هر نظام حقوقی، همواره کانون توجه نظریه پردازی های حقوق اساسی بوده است. تجربه نظام های حقوقی مختلف نشان می دهد که تنظیم ساختار قدرت، تضمین حقوق بنیادین و هدایت فرآیندهای حکمرانی همواره محدود به متن رسمی قانون اساسی نیست. در این چارچوب، مفهوم شبه قانون اساسی به اسناد و قوانین و ترتیباتی اطلاق می شود که اگرچه ازنظر شکلی قانون اساسی محسوب نمی شوند، اما از حیث محتوا کارکرد یا جایگاه هنجاری، نقشی مشابه آن ایفا می کنند. این مقاله با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی و رویکرد تطبیقیِ مفهوم محور به بررسی چیستی شبه قانون اساسی، معیارهای شناسایی آن و تمایز آن از مفاهیم هم مرز می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که شبه قانون اساسی در قالب هایی چون قوانین ارگانیک، قوانین انتخابات، قوانین بودجه و موارد دیگر بروز می یابد و نقش مهمی در تحول تدریجی نظم قانون اساسی ایفا می کند. مقاله با تحلیل کارکردها، مزایا و معایب شبه قانون اساسی، نشان می دهد که این مفهوم ابزاری تحلیلی مؤثر برای فهم پویایی حقوق اساسی معاصر، به ویژه در شرایط گذار و محدودیت های نهادی است. The Concept of the Quasi-Constitution: A Comparative Study As the foundational instrument of any legal order, the constitution has remained the central focus of constitutional theorization. The experience of diverse legal systems demonstrates that the calibration of power structures, the safeguarding of fundamental rights, and the steering of governance processes are not invariably confined to the formal text of a written constitution. Within this framework, the concept of the quasi-constitution (or sub-constitutional norms) refers to instruments, statutes, and arrangements that, while formally distinguished from the constitution, perform a functionally equivalent or normatively analogous role in terms of their substance and position. Utilizing a descriptive-analytical method and a concept-oriented comparative approach, this article investigates the nature of the quasi-constitution, the criteria for its identification, and its demarcation from contiguous concepts. Findings indicate that quasi-constitutions manifest in forms such as organic laws, electoral statutes, and budgetary laws, playing a pivotal role in the incremental evolution of the constitutional order. By analyzing the functions, advantages, and drawbacks of the quasi-constitution, the article demonstrates that this concept serves as an effective analytical tool for understanding the dynamics of contemporary constitutional law, particularly under conditions of transition and institutional constraint.