مفهوم عسر و حرج (قواعد فقه)

مفهوم عسر و حرج از مباحث قاعده نفی عسر و حرج بوده که حرج در لغت و قرآن به معنای تنگنا، سختی و گاه گناه آمده و عسر نیز به معنای دشواری و شدت است. این دو در کاربرد عرفی و فقهی غالباً هم‌پوشان‌اند و هر تکلیف مشقت‌بار و تنگ‌کننده را دربرمی‌گیرند. با این حال، تکلیف حرجی آن است که انجامش عقلاً ممکن ولی عادتا طاقت‌فرساست، در حالی که تکلیف « ما لا یطاق » ذاتاً نامقدور و تشریع آن محال است، و از همین‌رو قاعده نفی عسر و حرج ناظر به رفع مشقت‌های قابل‌تحملِ غیرمتعارف است، نه امور ناممکن.