مقابله به مثل (فقه سیاسی): اصول قصاص و اجتهادات

مفاد اصل مقابله به مثل را در جزاى قصاص نیز مى‌توان یافت، زیرا اساس قصاص بر مقابله به مثل نهاده شده است. اصولا آیه ( فَاعْتَدُوا عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اِعْتَدىٰ عَلَیْکُمْ‌ ) دنباله آیه مربوط به قصاص است: ( وَ اَلْحُرُمٰاتُ قِصٰاصٌ فَمَنِ اِعْتَدىٰ عَلَیْکُمْ فَاعْتَدُوا عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اِعْتَدىٰ عَلَیْکُمْ‌. ) در آیه دیگر قصاص: ( وَ کَتَبْنٰا عَلَیْهِمْ فِیهٰا أَنَّ اَلنَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَ اَلْعَیْنَ بِالْعَیْنِ وَ اَلْأَنْفَ بِالْأَنْفِ وَ اَلْأُذُنَ بِالْأُذُنِ وَ اَلسِّنَّ بِالسِّنِّ وَ اَلْجُرُوحَ قِصٰاصٌ‌. ) (برآنان مقرر داشتیم که جان به جاى جان، و چشم به جاى چشم، و بینى به جاى بینى، و گوش به جاى گوش، و دندان به جاى دندان، و هر زخمى را قصاص خواهد بود.) مقابله به مثل " name="_شرایط مشروعیت و محدودیت‌های مقابله به مثل ">۹ - شرایط مشروعیت و محدودیت‌های مقابله به مثل [ مقابله_به_مثل " title="ویرایش">ویرایش ] اساس مشروعیت مقابله به مثل است و هر نوع تخطى از این شرط موجب آن خواهد بود که عکس‌العملى در برابر بى‌عدالتى، خود مصداقى بر بى‌عدالتى باشد. اصل ( لا تعتدوا ) (هیچگاه تجاوز از حد را روا ندارید)، همواره حاکم بر مقابله به مثل خواهد بود. رفتار متقابل در مواردى که دشمن مرتکب خیانت، جنایت و تجاوز مى‌شود، ذاتا مطلوب نیست. اما اسلام از این اصل به عنوان عمل بازدارنده از تداوم خصومت ناجوانمردانه و تجاوزکارانه استفاده مى‌کند. اصل مقابله به مثل در حد یک روش بازدارنده مورد تأیید قرآن است نه به‌ طور مطلق. از این‌رو تأکید قرآن در استفاده از این اصل آن است که مقابله به مثل وسیله‌اى براى تکرار تجاوز تلقى نشده و موجب تعدى از حق و عدالت نشود. مى‌توان گفت که اصل مقابله به مثل در برخورد با تجاوز ماهیتاً با اصل قصاص در جنایت همسو و از یک منطق و قانون برخوردار است. هر دو مورد، نوعى عمل تلافى‌جویانه محسوب مى‌شود. منبع: فقه سیاسی، ج۳، ص۴۶۳-۴۶۰ · بقره/سوره۲، آیه۱۹۴ · مؤمنون/سوره۲۳، آیه۷