مقابله به مثل (فقه سیاسی): مبنای تناسب جرم و مجازات در روابط بین‌الملل

مراعات تناسب جرم و مجازات، در حقیقت از اصل مقابله به مثل ناشى مى‌شود. این قاعده عرفى در روابط بین ملت‌ها ریشه‌دارتر از نقش آن در روابط اجتماعى یک جامعه است. زیرا در بسیارى از موارد قاعده عرفى مقابله به مثل در قالب مجازات‌هاى قانونى درآمده و حالت قاعده عرفى بودن را از دست داده است. ولى از آن‌جا که در روابط بین‌الملل هنوز مجازات‌هاى مشخصى جاى این قاعده را نگرفته‌اند. از این‌رو قاعده مقابله به مثل همچنان در جامعه جهانى اعتبار خود را حفظ کرده است. اصولا دفاع مشروع که حقى شناخته‌ شده است، خود بر مبناى مقابله به مثل بوده است. از این‌رو سلب حق مقابله به مثل در بسیارى موارد به معنى نفى حق دفاع مشروع تلقى خواهد شد. مقابله به مثل در قرآن" name="_دو نوع مقابله به مثل در قرآن">۷ - دو نوع مقابله به مثل در قرآن [ مقابله_به_مثل _در_قرآن" title="ویرایش">ویرایش ] در قرآن دو نوع برخورد با مقابله به مثل دیده مى‌شود: ۷. ۱ - شیوه مشابهی مقابله به مثل در حقیقت شیوه مشابهى است که ستم‌دیده را وادار به کارى مى‌کند که شروع به آن ظالمانه بوده و ظالم و مظلوم را در عمل یکسان جلوه مى‌دهد: ( وَ لاٰ یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلىٰ أَلاّٰ تَعْدِلُوا اِعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوىٰ ) (اعمال تجاوزکارانه و ناپسند مردمى شما را برآن ندارد که شیوه عدالت را از دست بدهید، شما عدالت را پیشه خود سازید که به تقوا نزدیک‌تر است.) مقابله به مثل در این تبیین به عنوان نوعى بى‌عدالتى در برابر بى‌عدالتى تلقى شده و مورد نهى صریح قرآن قرارگرفته است. بى‌شک بى‌عدالتى را با عدالت نمی‌توان مقابله به مثل کرد. اگر مقابله به مثل در برابر بى‌عدالتى را بپذیریم، خواه‌ناخواه مصداق مقابله به مثل در این صورت روش غیرعادلانه خواهد بود. اما این بى‌عدالتى به آن جهت عادلانه است که در برابر بى‌عدالتى اعمال مى‌شود. ۷. ۲ - دفاع در مقابل ستم تجاوز در برابر تجاوز، در حقیقت نوعى دفاع در مقابل ستم است. مقابله به مثل در برابر تجاوز گرچه به ظاهر خود تجاوزى بیش نیست. ولى چون دفاع مشروع است، در حقیقت‌بین آن دو فقط یک نوع مشابهت ظاهرى حکم‌فرماست. در بررسى نهایى معلوم مى‌شود تجاوزى که به عنوان مقابله به مثل انجام گرفته، نه‌ تنها تجاوز نامشروع و ستم نیست، بلکه روشى براى از میان بردن تجاوز محسوب مى‌شود: ( فَمَنِ اِعْتَدىٰ عَلَیْکُمْ فَاعْتَدُوا عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اِعْتَدىٰ عَلَیْکُمْ‌ ) (هرکس که به شما تجاوز کند به مانند آن بر او تجاوز روا دارید.) با دقت در مفهوم دو آیه مذکور مى‌توان به جمع بین آن دو پى برد، زیرا آن‌چه در آیه اول نفى شده، بى‌عدالتى در مقابل بى‌عدالتى است. ولى مقابله به مثل هرگز بى‌عدالتى نیست و اگر به دفاع عادلانه در برابر بى‌عدالتى مقابله به مثل گفته مى‌شود، تنها یک تشابه صورى است. با این توضیح مى‌توان گفت که مقابله به مثل در قرآن به عنوان یک روش عادلانه در برابر بى‌عدالتى تأیید شده است.