مقتضای اطلاق عقد

مقتضای اطلاق عقد، آن چیزی است که عقد بر حسب اطلاق خود یعنی در صورت عدم تقیید به اموری مانند وصف مکان و یا زمان - مقتضی آن است. برای نمونه، اقتضای عقد بیع مطلق آن است که ثمن نقد پرداخت شود و کلیه خیارات نیز حسب مورد به وجود آید. ب. ت. ب. آنچه گفته شد، چنانچه شرط خلاف مقتضای ذات عقد باشد، باطل است؛ اما شرط خلاف اطلاق عقد باطل نیست. دلیل بطلان شرط خلاف مقتضای ذات عقد این است که قصد انشای مدلول شرط مستلزم عدم قصد انشای مدلول عقد است؛ زیرا قصد به ملکیت در نیامدن مبیع در ضمن بیع و به موجب شرط، با قصد تملیک مبیع که معنای عقد بیع است منافات دارد. بنابراین اگر طرفین بر شرطی که خلاف مقتضای عقد است، توافق کنند، در حقیقت مدلول عقد را قصد نکرده اند. به همین علت شرط خلاف مقتضای ذات عقد علاوه بر آنکه باطل است، مبطل عقد نیز به شمار می رود؛ زیرا چنین شرطی مستلزم عدم قصد انشای عقد است.