ملاک‌های کلی اخلاق اجتماعی: عدل و قسط

عقل ، زندگی اجتماعی را فقط وسیله‌ای برای آن که فرد به کمال خویش دست یابد، نمی‌داند، بلکه آن را مقدمه‌ای برای تکامل همه افراد می‌داند. مقتضای حکم عقل آن است که هر فردی به ‌اندازه‌ای که در زندگی اجتماعی و تحصیل مصالح جامعه مؤثر است، به همان ‌اندازه هم از نتایج کار و نتایج زندگی اجتماعی بهره‌مند می‌شود. و این همان اصل عدل است. حقیقت عدل و قسط آن است که افراد به ‌اندازه‌ای که بار دیگران را بر دوش می‌کشند، باری بر دوش دیگران بگذارند. در قرآن کریم عدل و قسط گاهی به طور مطلق مطرح شده (به طور عام دعوت به عدالت‌ورزی شده است) و گاهی در موارد خاص بر عدالت تاکید شده است. برخی از آیات دسته نخست عبارتند از: «اذا حکمتم بین الناس ان تحکموا بالعدل؛ و چون میان مردم داوری می‌کنید، به عدالت داوری کنید»، «و لا یجرمنکم شنئان قوم علی ان لا تعدلوا اعدلوا هو اقرب للتقوی؛ البته نباید دشمنی گروهی، شما را بر آن دارد که عدالت نکنید. عدالت کنید که آن به تقوا نزدیکتر است»، از جمله آیات مربوط به دسته دوم آیه سوم از سوره نساء است که درباره رعایت عدالت میان همسران است، و نیز آیه ۲۸۲ از سوره بقره . منبع: نساء/سوره۴، آیه۵۸ · مائده/سوره۵، آیه۸ · نساء/سوره۴، آیه۳ · بقره/سوره۲، آیه۲۸۲