ممنوعیت تصرفات در ملک مجاور به حریم کانال یا رودخانه

ممنوعیت تصرفات در ملک مجاور به حریم کانال یا رودخانه بختیار سید نظامی اردیبهشت ماه ١۴٠۴ سوال شده است، آیا مالک ملکی که در جوار حریم کانال یا رودخانه است حق ایجاد بازشو و یا نصب پنجره در آن سمت را دارد؟ و اما پاسخ به این سوال: صرف مالکیت در مجاورت یک کانال، جوی یا حریم آن، به هیچ وجه برای استفاده‌هایی مانند باز کردن درب، استفاده برای نورگیری (روشنایی)، یا هر نوع دخل و تصرف، مجوز تلقی نمی‌شود. در این‌گونه موارد باید به چند اصل حقوقی و شهرسازی توجه کرد: ۱. اصل حریم عمومی و ممنوعیت تصرف جوی، کانال و انهار عمومی (اعم از سنتی یا مدرن) طبق قانون متعلق به عموم و در اختیار شهرداری یا دستگاه متولی مدیریت آب هستند. بنابراین حتی اگر ملک شما به حریم جوی چسبیده باشد یا سند تا لب آن امتداد داشته باشد، باز هم حق ایجاد درب، پنجره، نورگیر یا استفاده اختصاصی از آن ندارید، مگر با مجوز رسمی دستگاه متولی (معمولاً شهرداری یا آب منطقه‌ای). ۲. قوانین و مقررات حاکم طبق ماده ۱۰۱ قانون شهرداری‌ها، فضاهای عمومی، از جمله جوی‌ها، خیابان‌ها و انهار، قابل تملک یا اختصاصی‌سازی نیستند. بر اساس قانون توزیع عادلانه آب و همچنین آیین‌نامه‌های مربوط به مدیریت شبکه‌های آبرسانی شهری و روستایی، حریم جوی‌ها و کانال‌های آبی، حتی اگر خشک یا بلااستفاده باشند، جزو اراضی عمومی محسوب می‌شوند. ۳. رویه رایج در شهرداری‌ها در پرونده‌های مربوط به صدور پروانه یا تخلفات ماده ۱۰۰، اگر ملکی درب خود را به سمت جوی باز کند، شهرداری می‌تواند: مانع شود. پرونده را به کمیسیون ماده ۱۰۰ ارجاع دهد. از ادامه ساخت یا بهره‌برداری جلوگیری کند. ۴. نورگیری یا روشنایی استفاده از جوی به عنوان منبع نور طبیعی برای ملک، در صورتی که جوی، معبر عمومی باشد، مجاز نیست مگر با تأیید نقشه معماری توسط شهرداری و رعایت فاصله‌های قانونی. در برخی موارد خاص (مثلاً در کوچه‌های بن‌بست یا قطعات شمالی) ممکن است شهرداری در زمان صدور پروانه، شرط نورگیری از جوی را لحاظ کند، اما این استثنائی و با تأیید صریح است. ایجاد پنجره به سمت حریم کانال یا جوی (جوی آب) دارای ایرادات حقوقی، فنی و شهری زیر است که آن را غالباً ممنوع یا محدود می‌کند: ١. نقض حریم قانونی حریم جوی یا کانال، بخشی از معابر عمومی محسوب می‌شود و بر اساس ماده ١٠٠ قانون شهرداری‌ها و مقررات عمومی، هیچ‌کس حق دخل و تصرف در آن را ندارد. ایجاد پنجره به آن سمت ممکن است: موجب اشراف بر فضای عمومی یا املاک دیگر شود. حریم خدمات شهری (مثل لوله‌گذاری یا لایروبی) را مختل کند. باعث تضییع حقوق عمومی یا مالکیت‌های مجاور شود. ٢. ایراد در ضوابط شهرسازی و مقررات شهرداری طبق آیین‌نامه‌های شهرداری و ضوابط طرح تفصیلی شهرها، نورگیری و پنجره‌ها باید به سمت حیاط یا معابر مجاز تعبیه شوند. کانال‌ها و جوی‌ها معمولاً محل عبور آب‌های سطحی و فاضلاب شهری هستند و باز شدن پنجره به آن‌ها از نظر بهداشتی، بصری و ایمنی مورد پذیرش نیست. ٣. جنبه ایمنی و بهداشتی جوی و کانال معمولاً محل عبور آب‌های آلوده، زباله، یا حتی حیوانات موذی است. ایجاد پنجره به این سمت ممکن است باعث: ورود بوی نامطبوع، حشرات یا رطوبت شود. کاهش کیفیت محیط داخلی ساختمان گردد. احتمال نفوذ و سرایت آلودگی را افزایش دهد. ۴. ممنوعیت عرفی و استناد به رأی کمیسیون ماده ١٠٠ در بسیاری از موارد، شهرداری‌ها چنین اقداماتی را تغییر نمای غیرمجاز یا تجاوز به حریم عمومی تلقی کرده و در کمیسیون ماده ١٠٠ رأی به: انسداد پنجره الزام به بازسازی نما یا حتی جریمه مالک صادر می‌کنند. در صورت شکایت همسایگان یا شهرداری، احتمال صدور حکم قلع یا انسداد بالا است. ۵. احتمال بروز اختلافات حقوقی در مواردی، باز شدن پنجره به حریم جوی، منجر به ادعای مزاحمت، سلب آسایش یا نقض حقوق ارتفاقی دیگران شده و ممکن است منشأ دعوا در مراجع قضایی شود. در اغلب شهرها، ایجاد پنجره به سمت جوی یا کانال ممنوع است مگر با مجوز صریح شهرداری و رعایت ضوابط فنی و بهداشتی. اگر بدون مجوز باشد، تخلف محسوب شده و مشمول رسیدگی در کمیسیون ماده ١٠٠ شهرداری است. مقایسه «ایجاد درب» و «ایجاد روشنایی (پنجره یا نورگیر)" به سمت جوی آب یا کانال ایجاد درب به سمت جوی یا کانال: معمولاً ممنوع دلیل: درب نوعی دسترسی مستقیم به حریم عمومی (که متعلق به شهرداری یا نهادهای خدمات‌رسان است) محسوب می‌شود. مشکل حقوقی: ممکن است به‌عنوان تجاوز به حریم عمومی و تصرف عدوانی تلقی شود. رأی اکثر مراجع: ایجاد درب معمولاً در کمیسیون ماده ١٠٠ منجر به دستور انسداد یا قلع درب می‌شود. ایجاد پنجره، نورگیر یا روشنایی: بستگی به نوع و شرایط دارد اگر اشراف به ملک مجاور نداشته باشد و صرفاً به جوی یا فضای باز شهرداری باز شود، در مواردی قابل قبول است. ادامه مطلب در بخش comment 1 comment 3 1