منتهی المطلب فی تحقیق المذهب: ویژگی‌ها

از مهم‌ترین این ویژگی‌ها سبک ورود و خروج مؤلف در مباحث فقهی است. وی در برخورد با نظریات عامه روش‌های متفاوتی را انتخاب نموده و هم چنین در بررسی روایات و اجماع و نظائر آن به صورت متنوعی بحث می‌کند. گاهی پس از بیان نظریات خود، سایر اقوال را مطرح و در نهایت نتیجه گیری می‌کند، گاهی صرفا نظریات عامه را مطرح می‌کند و گاهی نیز صرفا به بیان یک روایت یا متن فتاوای فقهی برگرفته از متون روایات می‌پردازد. اما عموما نحوۀ ورود به مباحث این گونه است که در ابتدا ادلۀ اولیۀ کتاب و سنت و غیره و سپس ادلۀ ثانویه یعنی اصول عملیه مطرح می‌شود. در نحوۀ برخورد با نظریات عامه با استناد به روایات، اجماع یا عمل صحابه از روش‌های متفاوتی استفاده می‌کند. او در مقام الزام و اجبار عامه به پذیرش نظریۀ صحیح، گاهی از روایات معتبر السند در نزد آنان استفاده می‌نماید. به عنوان نمونه در بحث طهارت پوست میته‌ای که دباغی شده این چنین می‌نویسد: قال اسناده جید. و در موارد دیگر نیز گاهی از طریق خود عامه روایاتشان را تضعیف می‌کند، گاهی نسبت توهم به راوی می‌دهد، و در مواردی نیز با بیان روایات معارض و یا تغییر صحیح از ظهور روایات با آنان برخورد مستدل دارد. ۹. ۲ - احاطۀ مؤلف به نظریات فقهای شیعه و سنی از دیگر ویژگی‌های کتاب استقراء تام و احاطۀ مؤلف به نظریات فقهای شیعه و سنی است. ۹. ۳ - استناد به اهل البیت علیهم السلام مؤلف در مواردی برای اثبات نظریات امامیه به نظر اهل البیت علیهم‌السّلام استناد می‌نماید، به عنوان نمونه: لنا انها عبارة متلقاة من الشرع غیر معقولة المعنی، بل الماخوذ فیها اتباع ما وظفه الشارع و المنقول عن اهل البیت علیهم‌السّلام یجب الاخذ به، لانهم اعرف بخطان الشرع. گاهی نیز به عمل صحابه در کنار عمل اهل بیت علیهم‌السّلام استناد می‌کند، به عنوان نمونه در بحث تکبیرة الاحرام: و عمل الصحابة بما قلناه، و عمل اهل البیت علیهم السلام، مع انه الحجة و هم اعرف بمظان الامور الشرعیة. ۹. ۴ - استناد به عمل صحابه در استناد به عمل صحابه، مؤلف به سه گونه عمل می‌کند: ۱- در موقع رد مخالفین در صورتی که غیر از عمل صحابه به دلایل دیگری نیز استناد کرده باشند. ۲- در مواردی که فقط به عمل صحابه استناد نموده باشند یا معارض قرار دادن آن با عمل صحابه آن را رد می‌نماید. ۳- در مواردی دیگر نیز عمل صحابه را که مستند به عمل رسول الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم نیست رد می‌کند. ۹. ۵ - رد قیاس و استحسان از دیگر ویژگی‌های کتاب رد قیاس و استحسان به عنوان مستندات شرعی است، به عنوان نمونه در بحث جواز شروع نماز ب. غ. از صیغۀ الله اکبر می‌نویسد: و الجواب... انه قیاس فی مقابل النص، فلا یکون مقبولا. و در بحث مقدار آب کر : و التقدیر بعشرة اذرع مجرد استحسان من غیر دلیل. منبع: ج۴، ص۱۵