منطوق منفی حکم دادگاه — حکم دادگاه از جهت دیگری نیز درخور

حکم دادگاه از جهت دیگری نیز درخور توجه است و اقسامی دارد؛ روی دیگر حکم دادگاه در مواقعی که دعوای خواهان را در ماهیت قضیه ثابت تشخیص نمی دهد یا حقی برای او نمی شناسد، صدور حکم بر بی حقی یا بطلان دعوای خواهان است که جنبه منفی منطوق رای دادگاه در ماهیت قضیه را نشان می دهد. بنابراین هرگاه دادگاه پس پسر از ورود در ماهیت دعوا خواهان را ذی حق نشناسد و بخواهد به دادرسی خاتمه بدهد، ضمن صدور حکم از یکی از دو عنوان بی حقی یا بطلان دعوا استفاده میکند. هر دو عنوان و قید مزبور برای رایی که دادگاه به نحو قاطع و در ماهیت دعوا و آن هم به زیان خواهان صادر می کند، استفاده می شود. حکم بر بی حقی خواهان کاملاً با حکم به بطلان دعوا از حیث ماهیت آن متفاوت است. اگر چه هر دو رأی از یک ماهیت مشترک یعنی حکم بودن برخوردارند، ولی از جهت موضوع و عنوان با یکدیگر اختلاف دارند. جایگاه و مجاری صدور این دو عنوان و اختلاف میان آنها در بخش آتی شمارش و شرح داده خواهد شد. - گونه های حکم منفی دادگاه از حیث بی حقی و بطلان دعوا منطوق حکم دادگاه در مواقعی که جنبه منفی دارد و به زیان خواهان است، دو گونه است؛ گونه ی نخست صدور حکم بر بی حقی خواهان است و گونه ی دوم نیز حکم بر بطلان دعوا نام دارد. اینک هر یک را که دارای انواعی از حیث موضوع است، شمارش کرده و شرح می دهیم.