موقعیت زیان دیده در دعوای مسئولیت مدنی

در بسیاری از موارد علی رغم ورود زیان و مشخص بودن ناروایی آن به دلایل خاص امکان انتساب فعل زیانبار به اشخاص مسئول وجود ندارد که این وضعیت یا به دلیل ابهام در شناخت مسئول حادثه از بین عده ای مشخص است و یا به خاطر عدم امکان شناسایی مسئول در میان انبوهی از جمعیت م. ب. که ما به گوشه هایی از این دشواری در مباحث گذشته اشاره کرده ایم. در این موارد زبان دیده با مشکل اثبات دعوا روبرو می گردد. زیرا نه تنها عنصر موضوعی دعوا مبهم و پیچیده است بلکه از حیث حکمی و قانونی نیز این ابهام دیدیم که در مثال شکارچیان متعدد و انتساب زبان به آنها و به طور کلی هر 644-N. Hazzard John, Shariro Isaac, B. Maggs Peter, op. cit, P. 449. ۶۴۵- حوادث رانندگی گاه با دعاوی همراه میشوند که روابط طرفین را پیچیده تر می کنند و بیمه نیز نمی تواند حلال مشکل باشد. دادنامه شماره ۸۹۰۹۹۷۵۱۱۲۴۰۱۲۸۱-۸۹/۹/۲۳ موضوع پرونده شماره ۸۹۰۸۹۹ شعبه ۲۹ دادگاه عمومی مشهد نمونه ای از این وضعیت است راجع به دادخواست تجدیدنظر خواهی خانم … ... به طرفیت خانم … ... که آقای … ... وکالت ت. ن. خ. را عهده دار است دائر بر تجدیدنظر در دادنامه شماره ۹۶/۱۳۵۶ مورخ ۸۸/۱۱/۲۷ صادره از شعبه ۱۸۸ شورای حل اختلاف مشهد که به موجب آن ت. ن. خ. به پرداخت مبالغی شامل ۱/۶۵۰/۰۰۰ تومان ۲۱/۰۰۰/۰۰۰ تومان ۱۲۰/۰۰۰ تومان و حق الوکاله برابر با تعرفه مقرر حق الوکاله وکلا و مسترد نمودن اصل کارت سوخت د. ح. ت. ن. خ. محکوم شده است و ادعای مغایرت رأی را با قوانین دارد و به برخی توافقات خود و ت. ن. خ. متوسل میشود و در مقابل ت. ن. خ. در لایحه دفاعیه و شرکت در جلسه دادرسی از رأی صادره دفاع کرده و استحقاق خود را در خصوص موارد مشروحه آن مورد تأکید قرار داده است؛ ن. ب. ا. موضوع اختلاف طرفین چنین است که خانم … ... را از خانم … می نماید و پس از حدوث تصادف بین خانم … و شخص ثالث بحث در خصوص جبران خسارات وارده شده به خانم … به اختلاف فعلی تبدیل می شود و رسیدگی های بعدی شورای حل اختلاف نیز تاکنون قادر به قلع ماده نزاع و اجرای تصمیم این مرجع نشده است و به همین جهت دادخواست اولیه این دعوا که توسط خانم … است حاوی دعوای اعتراض ثالث نسبت به دادنامه شورای حل اختلاف است که بین خانم … و مقصر حادثه به نام آقای … ... صادر شده است م. ب. که به جهت صدور رأی و عدم قطعیت در شورای حل اختلاف رسیدگی نشد و این دادخواست نیز عنوان ورود ثالث را داشت که در همان ابتدای رسیدگی به اعتراض ثالث تبدیل و تغییر وصف داده است در حالی که نه دادنامه ای پیوست پرونده است و نه از قطعیت دادنامه اطلاعی در دست م. ب. و به هر حال برای جلوگیری از تکرار فرایند مشابه و طرح دعاوی متعدد دادگاه در حدود مقررات به دعوای طرح شده رسیدگی می نماید و ن. ب. ا. دعوای اولیه خانم … با هر توصیف چه به صورت وارد ثالث و چه به عنوان اعتراض ثالث حاوی دعاوی متعددی است که ارتباط معقول و منطقی دارند و به حکم ماده ۶۵ قانون آئین دادرسی مدنی و قطع نظر از برخی تشریفات امکان رسیدگی را برای مراجع قانونی فراهم می آورد و بطور خاص در این دعوا نیز دادگاه سعی در تفسیر مقررات به نحوی دارد که فصل خصومت به عمل آید و وضعیت تعهدات طرفین روشن شود و ن. ب. ا. خانم … به عنوان مستأجر اتومبیل برابر با قرارداد اجاره تعهد به استرداد اتومبیل دارد و در نهایت نیز اتومبیل تحویل داده شده است اما مساله جبران خسارت ناشی از حادثه رانندگی و تبعات آن مانند برخی تعهدات مالی مرتبط با حادثه بر اساس گزارش اصلاحی مورخ ۸۸/۱۰/۳۰ شورای حل اختلاف حل و فصل شده و برابر با مواد ۸ بند (ج) ، ۱۳ و ۲۵ قانون شوراهای حل اختلاف بین بیر طرفین لازم الاتباع است و بر خلاف استدلال وکیل ت. ن. خ. صلاحیت شورای حل اختلاف در مورد جنبه خصوصی جرایم به شرح بند ج ماده ۸ قانون مذکور، قانونی تلقی می شود و مطابق عمومات قانون آئین دادرسی مدنی و ماهیت گزارش اصلاحی که صلح قضایی محسوب می گردد باید توسط شورای محترم حل اختلاف به مرحله اجرا درآید و در صورت امتناع از اجرای تعهدات آن به حکم قوه قهری و با صدور اجرائیه متعهد را به اجرای تعهدات آن مجبور نمود و طرح دعوای مستقل با وجود صدور این گزارش اصلاحی مغایر اصول دادرسی است. و با اعتبار امر مختومه تعارض و مقابله دارد و ن. ب. ا. به حکم مواد ۷۶۶۷۶۱ قانون مدنی با تحقق صلح قضایی دعاوی مرتبط با موضوع اصلی نیز داخل در صلح قرار می گیرند و عبارت گزارش اصلاحی هم دلالت بر آن دارد که موضوع اجرت المثل مورد خواسته داخل در صلح م. ب. و ن. ب. ا. در دادنامه شورای حل اختلاف مبلغ ۴۱/۰۰۰/۰۰۰ (چهل و یک میلیون ریال به عنوان اجاره بهای معوقه مورد لحوق قرار گرفته است در حالی که قطعاً چنین مبلغی صحیح نیست و مبلغ ۴۱۰/۰۰۰ (چهارصد و ده هزار تومان) صحیح م. ب. و در دادخواست نیز این مبلغ قید شده و به عقیده دادگاه و با تفسیر منطقی گزارش اصلاحی مورخ ۸۸/۱۰/۳۰ داخل در این قرارداد قضایی نیست و به عنوان حق مستقل قابل مطالبه م. ب. و ن. ب. ا. پرداخت هزینه حق الوکاله وکیل و هزینه دادرسی نیز ب. ت. ب. استحقاق ت. ن. خ. نسبت به بخشی از دعاوی مردود شده ادعا در دعاوی دیگر باید ب. ت. ب. این موارد در نظر گرفته شود و بنابراین از حیث هزینه دادرسی مبلغ ۱۸/۱۵۰ هجده هزار و یکصد و پنجاه هزار تومان و از حیث حق الوکاله، تنها برابر با تعرفه مقرر برای دعوای مطالبه مبلغ ۴۱۰/۰۰۰ تومان امکان دریافت وجود دارد و ن. ب. ا. دادخواست اولیه خانم … ای مبنی بر محکومیت آقای … و به همین دلیل نیز به درستی در دادنامه شورای حل اختلاف رد شده است و ن. ب. ا. مسترد کردن اصل کارت خودرو نیز در گزارش اصلاحی شورای حل اختلاف آمده است و با اعتبار امر مختوم مواجه م. ب. لذا دادگاه ب. ت. ب. اینکه امکان عدم رعایت تشریفات دادرسی در مرحله شورای حل اختلاف وجود دارد و به همین جهت دعوای حاضر را می توان مجموعاً استماع و ماهیت آن را مورد بررسی قرار داد و توصیف دعوای اعتراض ثالث به رأی یا وارد ثالث را نیز مؤثر در نتیجه دعوا نمی داند تا سبب طرح ایرادی نسبت به اساس دعوا بداند و با در نظر گرفتن جزئیاتی که بیان شد با نقض بخشی از دادنامه مورد تجدید نظر اولا در خصوص مبلغ ۱۶/۵۰۰/۰۰۰ ریال و مسترد کردن کارت خودرو به جهت حصول امر مختوم قرار رد دعوا با اجازه حاصل از بند ۶ ماده ۸۴ و رعایت ماده ۸۹ صادر و اعلام می دارد تا خانم … با مراجعه به شورای حل اختلاف جایی که عده ای محصور در حدوث زبان شرکت دارند ولی معلوم نشده که چه کسی آن را مشخصاً وارد نموده است، دشواری تعیین راه حل تا چه اندازه است و حتی عده ای هرگونه محکومیتی را نفی میکنند. ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. و با اعتبار امر مختومه تعارض و مقابله دارد و ن. ب. ا. به حکم مواد ۷۶۶۷۶۱ قانون مدنی با تحقق صلح قضایی دعاوی مرتبط با موضوع اصلی نیز داخل در صلح قرار می گیرند و عبارت گزارش اصلاحی هم دلالت بر آن دارد که موضوع اجرت المثل مورد خواسته داخل در صلح م. ب. و ن. ب. ا. در دادنامه شورای حل اختلاف مبلغ ۴۱/۰۰۰/۰۰۰ (چهل و یک میلیون ریال به عنوان اجاره بهای معوقه مورد لحوق قرار گرفته است در حالی که قطعاً چنین مبلغی صحیح نیست و مبلغ ۴۱۰/۰۰۰ (چهارصد و ده هزار تومان) صحیح م. ب. و در دادخواست نیز این مبلغ قید شده و به عقیده دادگاه و با تفسیر منطقی گزارش اصلاحی مورخ ۸۸/۱۰/۳۰ داخل در این قرارداد قضایی نیست و به عنوان حق مستقل قابل مطالبه م. ب. و ن. ب. ا. پرداخت هزینه حق الوکاله وکیل و هزینه دادرسی نیز ب. ت. ب. استحقاق ت. ن. خ. نسبت به بخشی از دعاوی مردود شده ادعا در دعاوی دیگر باید ب. ت. ب. این موارد در نظر گرفته شود و بنابراین از حیث هزینه دادرسی مبلغ ۱۸/۱۵۰ هجده هزار و یکصد و پنجاه هزار تومان و از حیث حق الوکاله، تنها برابر با تعرفه مقرر برای دعوای مطالبه مبلغ ۴۱۰/۰۰۰ تومان امکان دریافت وجود دارد و ن. ب. ا. دادخواست اولیه خانم … ای مبنی بر محکومیت آقای … و به همین دلیل نیز به درستی در دادنامه شورای حل اختلاف رد شده است و ن. ب. ا. مسترد کردن اصل کارت خودرو نیز در گزارش اصلاحی شورای حل اختلاف آمده است و با اعتبار امر مختوم مواجه م. ب. لذا دادگاه ب. ت. ب. اینکه امکان عدم رعایت تشریفات دادرسی در مرحله شورای حل اختلاف وجود دارد و به همین جهت دعوای حاضر را می توان مجموعاً استماع و ماهیت آن را مورد بررسی قرار داد و توصیف دعوای اعتراض ثالث به رأی یا وارد ثالث را نیز مؤثر در نتیجه دعوا نمی داند تا سبب طرح ایرادی نسبت به اساس دعوا بداند و با در نظر گرفتن جزئیاتی که بیان شد با نقض بخشی از دادنامه مورد تجدید نظر اولا در خصوص مبلغ ۱۶/۵۰۰/۰۰۰ ریال و مسترد کردن کارت خودرو به جهت حصول امر مختوم قرار رد دعوا با اجازه حاصل از بند ۶ ماده ۸۴ و رعایت ماده ۸۹ صادر و اعلام می دارد تا خانم … با مراجعه به شورای حل اختلاف جایی که عده ای محصور در حدوث زبان شرکت دارند ولی معلوم نشده که چه کسی آن را مشخصاً وارد نموده است، دشواری تعیین راه حل تا چه اندازه است و حتی عده ای هرگونه محکومیتی را نفی میکنند. این موارد و به خصوص دعاوی مبتنی بر تصادفات رانندگی اجازه استناد به قواعد مسئولیت مدنی و تکیه بر عمل قابل سرزنش را نمی دهد و انداختن بار اثبات دعوا بر دوش زیان دیده را نیز ناعادلانه می سازد. از همین روست که تحولی در جهت برداشتن بار اثبات دعوی از دوش خواهان به وجود آمده است. همچنان که در قانون ۱۹۸۵ فرانسه، وجود اتومبیل در صحنه تصادفات برای انتساب فعل زیانبار کافی است. مشکل دیگری که در این میان وجود دارد عدم موفقیت زیان دیده پس از ختم رسیدگی دادگاه و صدور حکم به نفع او است. زبان دیده با اعسار مسئول حادثه روبه رو می شود و اجرای احکام برای استیفای حق وی مالی نمی یابد. حکمت دعوای مستقیم برای پرهیز از همین دشواری است. ۶۳۷ خطر اعسار ممکن است در تمام زمینه های مالی باشد. اما جلوگیری از تحقق این وصف در مسئولیت مدنی یکی از نکات جایز اهمیت برای پاسداری از صلح اجتماعی است و این وظیفه را بیمه مسئولیت مدنی عهده دار است.