مکتب‌های اخلاقی: نتیجه

ب. ت. ب. اشاراتی که به مهمترین مکاتب اخلاقی شد، امتیازات مکتب اخلاقی اسلام کاملا روشن است: «اساس این مکتب اخلاقی، ایمان به خداوندی است که کمال‌ مطلق و مطلق کمال است و فرمان او بر تمام جهان هستی جاری و ساری است و کمال انسان‌ها در این است که پرتوی از صفات جمال و جلال او را در خود منعکس کنند و به ذات پاکش نزدیک و نزدیک‌تر شوند.» ولی این به آن معنا نیست که صفات اخلاقی در بهبودی حال جامعه بشری و نجات انسان‌ها از چنگال بدبختی‌ها بی‌اثر است؛ بلکه در یک جهان بینی صحیح اسلامی عالم هستی یک واحد بهم پیوسته است، واجب الوجود قطب این دایره و ماسوای خدا همه به او وابسته و پیوسته و در عین حال با هم منسجم و در ارتباطند. بنابراین، هر چیزی که سبب صلاح حال فرد باشد سبب صلاح حال جامعه، و هر چیز که در صلاح جامعه مؤثر باشد در صلاح فرد نیز مؤثر است. به تعبیر دیگر، ارزش‌های اخلاقی تاثیر دوگانه دارد، هم فرد را می‌سازد، هم جامعه را. و آنها که تصور می‌کنند همیشه مسائل اخلاقی چیزی است که هدف در آن غیر باشد نه خویشتن، در اشتباه بزرگی هستند زیرا مصلحت این دو در واقع از هم جدا نیست و جدائی این دو از یکدیگر تنها در مقاطع محدود و کوتاه مدت است. منبع: اخلاق در قرآن، ج‌۱، ص۶۵-۶۶