مکر: انواع مکر انتسابی به خداوند

اما اینکه فرمود: «هیچ احدی از عذاب الهی در امان نیست»، وجهش اینست که ایمن بودن از مکر خدا در حقیقت خود مکری از ناحیه خدای تعالی است که دنبالش عذاب است؛ و اینکه فرمود: «مردم ایمن از مکر خدا فقط زیانکارانند»، چون همان ایمنی‌شان نیز مکر خداست. ‌ ۱۰. ۲ - مکر ثانوی در اکثر آیات مکر خدا در مرتبه دوم به کار رفته؛ یعنی اول از مکر دیگران در برابر خداوند و دین خدا یاد شده، سپس در مقابل این مکر از مکر خداوند نیز یاد شده است: «إِنَّ الْمُنافِقینَ یخادِعُونَ اللَّهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ وَ إِذا قامُوا إِلَی الصَّلاةِ قامُوا کُسالی‌ یراؤُنَ النَّاسَ وَ لایذْکُرُونَ اللَّهَ إِلاَّ قَلیلاً» «منافقان می‌خواهند خدا را فریب دهند؛ درحالیکه او آنها را فریب می‌دهد و هنگامی که به نماز برمی‌خیزند، با کسالت برمی‌خیزند و در برابر مردم ریا می‌کنند و خدا را جز اندکی یاد نمی‌نمایند!» "مکر" در اصل به معنای غافل‌گیر کردن شخصی و ضرر رساندن به اوست؛ این عمل از خداوند وقتی صحیح است که به عنوان مجازات صورت بگیرد، و از ناحیه‌ای که خود فریبکار از آن غافل است، عذاب نماید؛ و همچنین خداوند سرنوشتی را برای او تنظیم می‌کند که وی با پای خودش، درحالیکه غافل از سرنوشت خود است، بسوی عذاب الهی برود. بنابراین خدعه منافقان همان ناتوانی ، حیله‌گری، کذب و نفاق است؛ اما خدعه خداوند همان قدرت لایتناهی است در برابر ناتوانی آنها، صدق در جاری کردن احکام اسلام در برابر کذبشان و جزاء موافق با پنهان کاری و حال منافقان ، و در آخرت نیز گرفتار عذاب دردناک می‌شوند. منبع: ناصر؛ و مرادی صادق، ص۳۷۲ · أعراف/سوره۷، آیه۹۹ · المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۸، ص۲۰۲ · نساء/سوره۴، آیه۱۴۲ · محمد، ج۱، ص۱۹۱-۱۹۲