نخست - خسارات دادرسی — خوانده دعوا

۱۸ خوانده دعوا، در دفاع در برابر دعوای خواهان معمولاً نه تنها درخواست محکومیت خواهان به بی حقی یا بطلان دعوای خواهان و یا رد یا عدم استماع دعوای او را می کند بلکه به تجویز بخش دوم ماه ۵۱۵ ق. ج، از دادگاه می خواهد که خواهان را به پرداخت خسارات دادرسی که برای دفاع متحمل شده محکوم نماید. در چنین صورتی چنانچه خواهان، جزئاً یا کلا، محکوم به بی حقی شود، دادگاه او را علی القاعده به نسبت آنچه محکوم شده به پرداخت خسارات دادرسی خوانده محکوم می نماید. در این صورت چنانچه خواهان م. ع. حکم به پرداخت خسارات دادرسی را به اختیار اجرا نکند خوانده می تواند از دادگاه درخواست نماید که این بخش از حکم به سود او اجرا شود. پس در این فرض حکم به پرداخت خسارات دادرسی به درخواست طرفی اجرا می شود که اگرچه محکوم له به تعبیر قانون آیین دادرسی مدنی است اما به تعبیر قانون اجرای احکام مدنی محکوم له به شمار نمی رود نک ش ۵۱۰ به بعد). در حقیقت اگرچه خوانده دعوا برای مطالبه خسارات دادرسی مواد ۲ و ۴۸ ق.ج. را رعایت ننموده اما این امر به تجویز ماده ۵۱۵ ق.ج. است که مطالبه خسارات دادرسی را مستلزم رعایت آنها نمی داند. ۵۱۹ روشن است که چنانچه خواهان دعوا در جزئی از دعوا محکوم و در جزء دیگر پیروز شده باشد مانند آنکه خواسته او محکومیت خوانده به پرداخت یک میلیارد ریال بوده اما دادگاه خوانده را به پرداخت سیصد میلیون ریال محکوم نموده باشد) چنانچه هر دو طرف درخواست صدور حکم به پرداخت خسارات دادرسی نیز نموده باشند خواهان به پرداخت خسارات دادرسی خوانده، نسبت به هفتصد میلیون ریال محکوم میشود و خوانده افزون بر سیصد میلیون ریال محکوم به به پرداخت خسارات دادرسی خ. ن. ب. سیصد میلیون ریال نیز محکوم می شود. در اینجا هریک از دو بخش حکم به درخواست ذی نفع آن می تواند اجرا شود بخش سیصد میلیون ریالی و خسارات دادرسی مربوط به درخواست خواهان دعوا و بخش خسارات دادرسی نسبت به هفتصد میلیون ریال به درخواست خوانده دعوا که البته تا حدی که طلب خوانده ساقط شود تهاتر میشود؛ پس این بخش حکم که به سود خوانده صادر شده می تواند به درخواست طرفی اجرا شود که اگرچه به تعبیر قانون آیین دادرسی مدنی محکوم له به شمار می رود اما چون اقامه دعوا ننموده به تعبیر ماده ۲ ق.ا.ا.م. محکوم له شمرده نمی شود.