نفس

نفس در لغت به معنای ذات و حقیقت یک چیز و همچنین به معنای تنفس و خروج نسیم است. اما در اصطلاح فلاسفه، نفس همان کمال اول برای جسم طبیعی آلی است که دارای حیات بالقوه م. ب.. در نگاه فلسفی، نفس مبدأ آثار گوناگون در موجودات زنده است؛ برخلاف اجسام بی‌جان که آثار یکنواخت دارند، موجودات دارای نفس (مانند انسان) رفتارهای متنوعی همچون ادراک ، حرکت و تغذیه از خود بروز می‌دهند. ملاصدرا برخلاف سایر حکما که گاه نفس را جوهری مستقل می‌دانستند، معتقد است حقیقتِ نفس، حقیقتی تعلقی و عین ربط به بدن است. در فرهنگ دینی و اخلاقی، نفس دارای مراتب و شئون مختلفی است. گاه به معنای غرایز حیوانی و هوای نفس به کار می‌رود که باید با جهاد اکبر مهار شود ( نفس اماره )، گاه در مقام سرزنش‌گرِ گناه ظاهر می‌شود ( نفس لوامه ) و گاه با رسیدن به آرامش و اطمینان در سایه یاد حق، به کمال می‌رسد ( نفس مطمئنه ). ایشان کمال اول بودن نفس را به معنای فعلیت‌بخشیدن به جسم و رهایی آن از نقص ذاتی تفسیر می‌کند.