نقد محتوایی حدیث: انگیزه منع تدوین حدیث

پس از رحلت رسول خدا، تدوین حدیث ممنوع شد. ۴. ۱ - نص پیامبر بر منع تدوین برخی از متاخران، علت منع را نص پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) می‌دانند. در این دوره که علی رغم منع، عده‌ای جسته و گریخته به نوشتن احادیث روی می‌آوردند، خلفا کرارا می‌گفتند: «اقلوا الروایة عن رسول الله» و عمر بن خطاب می‌گفت: «جردوا القرآن عن الروایة». بنابراین، هر بلایی که بر سر تدوین حدیث آمد، مربوط به عصر رسول خدا نبود؛ بلکه ایشان بر نوشتن، اصرار داشت. مثلا پس از فتح مکه ، شخصی خدمت رسول خدا آمد و عرض کرد: «یا رسول الله! این خطبه را برای من بنویسید». پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نیز دستور داد خطبه را برای آن شخص نوشتند. ۴. ۲ - باز ماندن از قرآن گاهی گفته می‌شود که انگیزه منع، این بوده است که مردم، با روی آوردن به حدیث، از قرآن باز می‌ماندند. در جواب باید گفت که تجربه، خلاف این ادعا را ثابت کرده است و با وجود این که از قرن دوم، تدوین حدیث شروع شد، ولی مسلمانان از قرآن باز نماندند. ۴. ۳ - آمیخته شدن قرآن با حدیث عده‌ای نیز علت منع را احتمال آمیخته شدن حدیث با قرآن دانسته‌اند. این هم عذری نابخشودنی است و معنایش انکار اعجاز قرآن است. این تفسیر، دفع فاسد به افسد است. قرآن، دری شاهوار است و در هر کلامی باشد، خود را می‌نمایاند. در نهج البلاغه مولا که از نظر فصاحت و بلاغت ، در درجه عالی است، آیات قرآنی، خود را مانند در شاهوار نشان می‌دهند. ۴. ۴ - کمبود کاتب گاهی نیز کمبود کاتب را به عنوان دلیل برمی شمارند. اینها عذرهایی نابخشودنی است. در آن زمان، اقلا هفده کاتب وجود داشت؛ زیرا تاریخ، هفده کاتب وحی را معرفی کرده است. پس از رحلت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) ، به بهانه مطالعه و بررسی احادیث ایشان، همه مکتوبات را جمع آوری کرده، در یک جا آتش زدند. دلائل و اسبابی که برای منع ذکر کرده‌اند، همه، علل بعد از وقوع است و علت واقعی نیست. ما علل واقعی منع تدوین را در آن کتاب، به همراه شواهد تاریخی نوشته‌ایم.