نماز جمعه: شرایط مامومان جمعه

بلوغ ، عقل ، مرد ، آزاد بودن، مسافر نبودن و عدم مانع در مسیر نماز جمعه از شرایط وجوب نماز جمعه است. بنابراین، نماز جمعه بر نابالغ، هرچند ممیز ، دیوانه ، زن ، برده و مسافر واجب نیست. مقصود از مسافر بنابر مشهور، کسی است که نمازش قصر است. بنابراین، بر مسافری که قصد اقامت ده روز کرده، همچنین مسافری که سی روز بدون نیت در جایی مانده، نماز جمعه واجب است. سلامت از کوری و بیماری از دیگر شرایط وجوب نماز جمعه است. برخی بیماری را به بیماری مانع از حرکت و حضور مقید کرده‌اند. بعضی آن را به بیماری‌ای که حضور با آن مستلزم مشقت غیر قابل تحمل بر حسب عادت یا افزایش و شدت بیماری و یا تاخیر بهبود آن می‌باشد، مقید کرده‌اند. بعضی نماز جمعه را از فرد لنگ نیز ساقط دانسته‌اند؛ لیکن بعضی آن را به لنگی‌ای که موجب زمین گیر شدن فرد می‌شود، مقید کرده‌اند. نماز جمعه از پیر مردی که به جهت پیری حضور در نماز جمعه برای او مشقت دارد، ساقط است. باریدن باران از عذرهایی است که موجب سقوط نماز جمعه است. از دیگر شرایط، دور نبودن مکان برگزاری نماز جمعه به بیشتر از دو فرسخ از محل سکونت مکلف است. بنابر این، کسانی که فاصله منزلشان تا مکان نماز جمعه کمتر از دو فرسخ یا بنابر مشهور به مقدار دو فرسخ می‌باشد، واجب است در نماز جمعه شرکت کنند. کسانی که نماز جمعه بر آنان واجب نیست، جز دیوانه و نابالغ غیر ممیز که عبادتش فاقد مشروعیت است، در صورت شرکت کردن در نماز جمعه، نمازشان صحیح است و از نماز ظهر کفایت می‌کند. بنابر مشهور، با حضور افراد یاد شده، جز زنان ، کودکان و دیوانگان، نماز جمعه بر آنان واجب خواهد بود؛ بلکه بر آن ادعای اجماع شده است. جمعی بر زن نیز در صورت حضور، نماز جمعه را واجب دانسته‌اند. همچنین با حضور اصناف یاد شده، جز زن ، برده و مسافر ، نماز جمعه منعقد می‌شود؛ اما اگر با حضور زن، به حد نصاب برسد، جمعه منعقد نمی‌شود و در انعقاد با حضور برده و مسافر اختلاف است. جمعی حضور آن دو را در انعقاد کافی دانسته‌اند؛ بلکه برخی بر آن ادعای اجماع کرده‌اند. در مقابل، برخی حضور برده و مسافر را در انعقاد نماز جمعه، کافی ندانسته‌اند. منبع: اشارة السبق، ص۹۷ · المعتبر، ج۲، ص۲۸۹ · ارشاد الاذهان، ص۲۵۷ · مسالک الافهام، ج۱، ص۲۴۱ · غنیة النزوع، ص۹۰ · تذکرة الفقهاء، ج۴، ص۹۰ · المعتبر، ج۲، ص۲۹۰ · الحدائق الناضرة، ج۱۰، ص۱۵۲ · مدارک الاحکام، ج۴، ص۵۳ · ریاض المسائل، ج۴، ص۵۹ · شیخ طوسی، النهایة، ص۱۰۳ · مدارک الاحکام، ج۴، ص۵۵ · ج۱، ص۶۱۰ · اصباح الشیعة، ص۸۵