نکتهٔ فقهی: اختیار مالک در تدارک به بدل جعلی

بدل جعلى در برابر «بدل حقیقى»- که در کلمات برخى به کار رفته- عبارت است از: عین (عوض) موجود، از دو عینى که یکى تلف شده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): بدل جعلی به عین موجود (عوض) از دو عینی گفته می‌شود که یکی از آن‌ها تلف شده است. شاخه: اموال و مالکیت

بنابر قول به ملکیّت متزلزل یا اباحه، اگر هر دو عین ( عوض و معوض ) پس از تحویل، تلف شوند، معاطات لازم مى‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر در معاطات (بنابر قول به ملکیت متزلزل یا اباحه)، هر دو عین (عوض و معوض) پس از تحویل تلف شوند، معاطات لازم می‌شود. شاخه: اموال و مالکیت

اگر یکى از آن دو عین، تلف شود؛ الف) بنابر قول به ملکیّت متزلزل نیز، معامله لازم خواهد شد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر در معاطات (بنابر قول به ملکیت متزلزل)، یکی از دو عین تلف شود، معامله لازم خواهد شد. شاخه: اموال و مالکیت

اولا؛ اصل، بقاى سلطنت مالک بر عین موجود است و این اصل، حاکم بر اصل عدم ضمان به مثل یا قیمت (بدل حقیقى) است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اصل بر این است که مالک، سلطنت خود را بر عین موجود حفظ می‌کند و این اصل بر اصل عدم ضمان به مثل یا قیمت (بدل حقیقی) حاکم است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

ثانیا؛ شکى در ضمان مال تلف شده و لزوم تدارک آن به بدلش نیست؛ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ضمان مال تلف شده و لزوم تدارک آن به بدلش قطعی است. شاخه: اموال و مالکیت

بدل جعلى در برابر «بدل حقیقى»- که در کلمات برخى به کار رفته- عبارت است از: عین (عوض) موجود، از دو عینى که یکى تلف شده است.

-در معاطات ، اختلاف است که آیا موجب ملکیت است یا اباحه‌ی ‌ تصرف ؟ - بنابر افاده ‌ی ملکیّت نیز، اختلاف است که ملکیّت حاصل از معاطات، آیا ملکیت متزلزل (جایز و غیر لازم) است یا ملکیت مستقر (لازم) است؟

بنابر قول به ملکیّت متزلزل یا اباحه، اگر هر دو عین ( عوض و معوض ) پس از تحویل، تلف شوند، معاطات لازم مى‌شود.

اگر یکى از آن دو عین، تلف شود؛ الف) بنابر قول به ملکیّت متزلزل نیز، معامله لازم خواهد شد. ب) بنابر قول به اباحه، مسئله اختلافى است. ج)بنابر قول به عدم لزوم، چنین استدلال شده است که: اولا؛ اصل، بقاى سلطنت مالک بر عین موجود است و این اصل، حاکم بر اصل عدم ضمان به مثل یا قیمت (بدل حقیقى) است. ثانیا؛ شکى در ضمان مال تلف شده و لزوم تدارک آن به بدلش نیست؛ لیکن بحث در این است که در تدارک به بدل، آیا بدل حقیقى (مثل یا قیمت مال تلف شده) باید پرداخت شود یا بدل جعلى (عین موجود)؟ بنابر تدارک بدل جعلى، مالک عین تلف شده (مثلا فروشنده) مى‌تواند عین موجود یعنى عوض آن را که در اختیار دارد به عنوان بدل مال تلف شده بردارد. منبع: کتاب المکاسب ج۳، ص ۹۶- ۹۸