نکتهٔ فقهی: اشتراک عالم و جاهل در تکالیف واقعی (تکلیف شرع)

خطاب شارع به انجام دادن یا ترک کاری و یا تخییر بین آن دو را تکلیف گویند. تکلیف در اصطلاح شامل وجوب، حرمت، استحباب، کراهت و اباحه می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تکلیف شرع به معنای خطاب شارع (قانون‌گذار) به انجام دادن یا ترک کاری و یا تخییر بین آن دو است و شامل وجوب، حرمت، استحباب، کراهت و اباحه می‌شود. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

از تعریف تکلیف روشن می‌شود‌ که متعلّق تکلیف افعال مکلّفان است که به آن « مکلّف به » و به مخاطب تکلیف ، «مکلّف» اطلاق می‌گردد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): متعلق تکلیف، افعال مکلفان است که به آن «مکلف به» و به مخاطب تکلیف، «مکلف» اطلاق می‌گردد. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

در مخاطب تکلیف علاوه بر شرایط خاصّ هر تکلیف، شرایط عام نیز- که در تمامی تکالیف معتبر است و از آن به اهلیّت تعبیر می‌شود- باید وجود داشته باشد. این شرایط عبارتند از: بلوغ، عقل و قدرت. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برای مخاطب تکلیف، علاوه بر شرایط خاص هر تکلیف، شرایط عامی نیز وجود دارد که در تمامی تکالیف معتبر است و از آن به اهلیت تعبیر می‌شود. این شرایط عبارتند از: بلوغ، عقل و قدرت. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

براین اساس، تکلیف، به کودک ، دیوانه و ناتوان متوجه نمی‌شود؛ بلکه تکلیف به چیزی فوق قدرت مکلّف ( تکلیف بما لا یطاق ) و نیز تکلیف غافل و خوابیده - که به سبب غفلت یا عدم هشیاری قدرت بر امتثال ندارد- از سوی حکیم ، نامعقول است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تکلیف به چیزی که فوق قدرت مکلف است (تکلیف بما لا یطاق) و نیز تکلیف غافل و خوابیده که به سبب غفلت یا عدم هشیاری قدرت بر امتثال ندارد، از سوی حکیم نامعقول است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

در آیات متعدّدی آمده است: خداوند جز به مقدار وسع هر نفسی، به او تکلیف نمی‌کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): خداوند جز به مقدار وسع هر نفسی، به او تکلیف نمی‌کند. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

هرگاه شارع، مکلّفی را به چیزی تکلیف کند در صورت عدم وجود دلیل بر اختصاص آن به مخاطب، دیگر مکلفان نیز در آن حکم با او شریک هستند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هرگاه شارع، مکلفی را به چیزی تکلیف کند، در صورت عدم وجود دلیل بر اختصاص آن به مخاطب، دیگر مکلفان نیز در آن حکم با او شریک هستند. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

بنابر قول مشهور، کافر مانند مسلمان ، به فروع دین اسلام همچون اصول آن مکلّف است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): بنابر قول مشهور، کافر مانند مسلمان، به فروع دین اسلام همچون اصول آن مکلف است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

خطاب شارع به انجام دادن یا ترک کاری و یا تخییر بین آن دو را تکلیف گویند.

تکلیف در اصطلاح شامل وجوب ، حرمت ، استحباب ، کراهت و اباحه می‌شود. برخی، تعریف یادشده را به دلیل شمول آن نسبت به اباحه، کامل ندانسته‌اند؛ زیرا تکلیف از کلفت ، به معنای مشقّت است و در اباحه، مکلّف ، مخیّر بین فعل و ترک است و مشقّتی متوجه او نیست؛ لیکن بسیاری در مقام بیان تعداد احکام تکلیفی ، اباحه را نیز در شمار آن ذکر کرده‌اند. منبع: سید محمدتقی، ص۵۷-۵۸

از تعریف تکلیف روشن می‌شود‌ که متعلّق تکلیف افعال مکلّفان است که به آن « مکلّف به » و به مخاطب تکلیف ، «مکلّف» اطلاق می‌گردد.

در مخاطب تکلیف علاوه بر شرایط خاصّ هر تکلیف، شرایط عام نیز- که در تمامی تکالیف معتبر است و از آن به اهلیّت تعبیر می‌شود- باید وجود داشته باشد. این شرایط عبارتند از: بلوغ ، عقل و قدرت . براین اساس، تکلیف، به کودک ، دیوانه و ناتوان متوجه نمی‌شود؛ در آیات متعدّدی آمده است: خداوند جز به مقدار وسع هر نفسی، به او تکلیف نمی‌کند. منبع: سیدحسن، ص۱۶۰ · ج۲، ص۳۰۳ · انعام/سوره۶، آیه۱۵۲

برخی علم به تکلیف را نیز از شرایط عام تکلیف شمرده‌اند؛ لیکن گروهی آن را شرط ندانسته و برآنند که تکالیف واقعی مشترک بین عالم و جاهل است و علم، شرط تنجّز تکلیف و استحقاق عقاب بر مخالفت آن است. منبع: محمدرضا، ج۱، ص۸۲

هرگاه شارع، مکلّفی را به چیزی تکلیف کند در صورت عدم وجود دلیل بر اختصاص آن به مخاطب، دیگر مکلفان نیز در آن حکم با او شریک هستند. منبع: ج۱، ص۲۰