نکتهٔ فقهی: اعتدال در قصاص اعضا (اعتدال (فقه))

حد شلاق در گرمای شدید و سرمای شدید اقامه نمی‌شود و باید تا زمان اعتدال هوا- مانند وسط روز در زمستان و دو طرف صبح و عصر در تابستان - به تأخیر افتد. بنابراین، اگر بزهکار بر اثر اجرای حدّ در زمان اعتدال بمیرد، اجرا کنندۀ حدّ ضامن نیست، بر خلاف صورت اجرای آن در زمان غیر معتدل. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اجرای حد شلاق در گرمای شدید و سرمای شدید جایز نیست و باید تا زمان اعتدال هوا به تأخیر افتد. در صورت فوت بزهکار بر اثر اجرای حد در زمان اعتدال، اجراکننده ضامن نیست، اما در زمان غیرمعتدل ضامن است. شاخه: کیفری

اعتدال، به معنای میانه‌روی و برگزیدن راهی میان افراط و تفریط م. ب.. در فقه از آن به مناسبت در باب‌های طهارت ، صلات ، صید و ذباحه ، حدود و قصاص سخن رفته است.

وضو : در وضو، موالات واجب است و مراد از آن- بنا بر آنچه به مشهور نسبت داده شده- شستن هر عضو پیش از خشک شدن عضو سابق است. ملاک در خشکی، هوای معتدل است. بنابراین، چنان‌چه عضو شسته شدۀ پیشین بر اثر شدّت گرما فوری خشک شود، وضو صحیح است. کسی که برای وضو به آب دسترسی ندارد، واجب است در زمین هموار به اندازۀ برد دو تیر و در زمین ناهموار به اندازه برد یک تیر- که توسط انسان دارای نیروی معتدل با تیر و کمان معتدل پرتاب می‌گردد- برای یافتن آب جستجو کند. منبع: جواهر الکلام، ج۲، ص۲۵۲ · جواهر الکلام، ج۵، ص۷۹

صلات : بر نمازگزار واجب است در حال قیام و نیز پس از ذکر رکوع ، به حال اعتدال (انتصاب) بایستد و پس از ذکر سجدۀ نخست، به همان حالت بنشیند. در این حکم ، تفاوتی میان فریضه و نافله نیست؛ هر چند برخی متأخّران، ترک اعتدال را در نافله، موجب بطلان ندانسته‌اند. رعایت اعتدال در حال سجده مستحب است. منبع: جواهر الکلام، ج۹، ص۲۴۶ · جواهر الکلام، ج۱۰، ص۸۸ · جواهر الکلام، ج۱۰، ص۱۶۸ · مستند الشیعه، ج۵، ص۲۰۲ · تذکرة الفقهاء، ج۳، ص۱۹۶

حدود : حد شلاق در گرمای شدید و سرمای شدید اقامه نمی‌شود و باید تا زمان اعتدال هوا- مانند وسط روز در زمستان و دو طرف صبح و عصر در تابستان - به تأخیر افتد. بنابراین، اگر بزهکار بر اثر اجرای حدّ در زمان اعتدال بمیرد، اجرا کنندۀ حدّ ضامن نیست، بر خلاف صورت اجرای آن در زمان غیر معتدل. منبع: جواهر الکلام، ج۴۱، ص۳۴۳-۳۴۴

قصاص : در استحباب یا وجوب تأخیر استیفای حق قصاص اعضا از زمان گرما و سرمای شدید در روز تا زمان اعتدال هوا اختلاف است. منبع: جواهر الکلام، ج۴۲، ص۳۶۰