نکتهٔ فقهی: انواع اجبار

در اکراه دیگری وادار به فعلی می‌شود که از آن کراهت دارد، بنابراین در اکراه شخص مُکره فاقد رضا است ولی در اجبار، شخص مجبور فاقد رضا و اراده م. ب.. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در اجبار، شخص مجبور فاقد رضا و اراده است، در حالی که در اکراه شخص مُکره فاقد رضا م. ب.. شاخه: کیفری

شروط تحقق اجبار مادی خواه منشأ خارجی داشته باشد خواه منشأ درونی هنگامش رافع مسئولیت کیفری به شمار می‌رود که اولاً عادتاً قابل تحمل نباشد یعنی اجبار باید مؤثر بر نوع انسان باشد هر چند بر حسب جنس، سن و سایر خصوصیات این تأثیر یکسان نباشد که در ماده ۵۴ ق. م. ا هم به آ» اشاره شده است. ثانیاً اجبار معلول خطای پیشین خود فاعل نباشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اجبار مادی (چه خارجی و چه درونی) زمانی رافع مسئولیت کیفری است که عادتاً قابل تحمل نباشد و معلول خطای پیشین خود فاعل نباشد. شاخه: کیفری · ارتباط با قانون: ماده ۵۴ ق. م. ا

مشروط تحقق اجبار معنوی خواه منشأ خارجی یا درونی داشته باشد. هنگامی رافع مسئولیت کیفری خواهد بود که ۱- رفتار تهدید آمیز کافی است که شخص مجبور از خطری که در صورت مخالفت متوجه او خواهد شد بیمناک شود. ترس از جان و مال آبروی خود و یا خویشان نزدیک خود. ۲- خطر قریب الوقوع یعنی به گونه‌ای باشد که اگر مکره یا مجبور مخالفت ورزید حسب ادله و قرائن معقول بین آن باشد که مکره تهدید خود را فوراً به اجرا خواهد گذاشت. ۳- احتمال وقوع خطر ۴- نامشروع بودن تهدید لذا تهدید به امر قانونی موجب اکراه و اجبار نیست. ۵- قدرت بر دفع یعنی اجبار به گونه‌ای باشد که عادتاً غیرقابل تحمل و دفع باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اجبار معنوی (چه خارجی و چه درونی) زمانی رافع مسئولیت کیفری است که رفتار تهدیدآمیز کافی باشد، خطر قریب‌الوقوع و محتمل باشد، تهدید نامشروع باشد و اجبار عادتاً غیرقابل تحمل و دفع باشد. شاخه: کیفری

اگر شخصی مجبور به ارتکاب جرمی بشود، اگر اجبار از نوع مادی یا معنوی که منشأ خارجی دارد از نظر جزائی فاقد مسؤلیت کیفری قرار می‌گیرد وهمچنین اجبار مادی که منشأ آن درونی باشد اما اگر اجبار معنوی که منشأ درونی باشد عمل شخص مجبور دارای وصف فقدان مسئولیت کیفری نخواهد بود. و جرائمی که ناشی از نوعی احساس و عاطفه مانند نفرت وکینه و انتقام خشم و ...باشند موجب سلب مسئولیت مرتکب نمی‌گردند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر اجبار از نوع مادی یا معنوی با منشأ خارجی باشد، شخص مجبور از نظر جزائی فاقد مسئولیت کیفری است. همچنین در اجبار مادی با منشأ درونی نیز مسئولیت کیفری منتفی است. اما اجبار معنوی با منشأ درونی (مانند احساسات و عواطف) موجب سلب مسئولیت کیفری نمی‌گردد. شاخه: کیفری

اما از حیث مسئولیت مدنی مجبور به دلیل عدم وجود متن قانون مشخص و همچنین فقدان رابطۀ علیت بین عمل و خسارت، نمی‌توان شخص مجبور را تحت تعقیب قرار داد و تقاضای جبران خسارت کرد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): به دلیل عدم وجود متن قانون مشخص و فقدان رابطه علیت بین عمل و خسارت، نمی‌توان شخص مجبور را از حیث مسئولیت مدنی تحت تعقیب قرار داد و تقاضای جبران خسارت کرد. شاخه: مدنی

اجبار از ماده جبر است و به آن الجاء هم گفته‌اند. گر چه اجبار در معنی وسیع شامل اکراه و اضطرار هم می‌شود وتفاوت اجبار و اکراه در مفاهیم حقوقی آشکار است لکن در مباحث کیفری تفاوت بین ایندو ملاحظه نمی شود. اجبار عبارتست از اینکه کس دیگری را وادار کند بدون اراده و اختیار مبادرت به انجام عمل یا ترک عمل نماید. گر چه در متون قانونی ایندو، اغلب مترادف به کار رفته است. منبع: گلدوزیان، ایرج؛ بایسته‌های حقوق جزاء

اجبار به دو شکل آشکار می‌شود؛ مادر و معنوی که مبنای هر دو حالت اجبار، ممکن است خارج از مرتکب یا از شخص وی ناشی بشود. در صورتی که اجبار ناشی از امری خارج از مرتکب باشد اجبار خارجی یا بیرونی و در مقابل، وقتی اجبار ناشی از شخص مرتکب باشد داخلی یا درونی گویند. اجبار ،مادی: خارجی، درونی. معنوی: خارجی، درونی. ۱. ۱ - اجبار مادی خارجی نیروئی است ناشی از طبیعت مثل سیل، زلزله، طوفان یا از ناحیه خود یا چیزی دیگری که بر جسم مجرم وارد شده و او را وادار می‌کند تا کاری را انجام دهد یا مانع آن بشود. مانند حمله گرگی به گله گوسفندان و فرار چوپان و گوسفندان به به مزرعه دیگری و تخریب مزرعه و یا مثلاً وقوع سیل یا زلزله و...باعث عدم حضور سرباز در محل خدمت‌اش شده باشد. ۱. ۲ - اجبار مادی درونی یعنی مرتکب جرم بی آنکه از نظر روانی مجبور باشد. از نظر جسمی در چنان شرایطی قرار می‌گیرد که مجبور به ارتکاب جرم می‌گردد ولی این اجبار مادی با منشأدرونی گاه با اجبار روانی خلط می‌شود. بطور مثال خواب و بیماری فشارهای الزام آوری هستند که در صورت غلبه ممکن است انطباق وضع انسان را با قوانین ممتنع سازند. مثلاً نگهبانیدر اثر خستگی زیاد در حین نگهبانی مغلوب خواب گردد. ۱. ۳ - اجبار معنوی خارجی اجبار معنوی بیرونی که در حالتی می‌توان از آن به اکراه یاد کرد عبارت است از وادار کردن دیگری به ارتکاب جرم با تهدید یا تخویف یا تحریک شدید یا تلقین. اجباری که از خارج بر ارادۀ مرتکب وارد می‌شود ماهیتاً مشمول ماده ۵۴ ق. م . ا. است به شرط آنکه عادتاً غیرقابل تحمل باشد. ۱. ۴ - اجبار معنوی درونی مقصود اجباری که فرد را تحت تأثیر عواطف – هیجانات و احساسات به ارتکاب جرم می‌کشاند. که منجر به زوال اراده و اختیار از انسان می‌شود. منبع: نوربها، رضا؛ زمینه حقوق جزاء · اردبیلی محمد علی؛ جزای عمومی ج ۲، ص ۹۳ · حقوق جزای عمومی، ج دو، ص ۹۶ و ۹۳ · نوربها، رضا، زمینه حقوق جزاء

شروط تحقق اجبار مادی خواه منشأ خارجی داشته باشد خواه منشأ درونی هنگامش رافع مسئولیت کیفری به شمار می‌رود که اولاً عادتاً قابل تحمل نباشد یعنی اجبار باید مؤثر بر نوع انسان باشد هر چند بر حسب جنس، سن و سایر خصوصیات این تأثیر یکسان نباشد که در ماده ۵۴ ق. م. ا هم به آ» اشاره شده است. ثانیاً اجبار معلول خطای پیشین خود فاعل نباشد. بنابراین سربازی که قرار بوده در وقت معین خ. ر. ب. پادگان معرفی کند لکن در اثر تخلف از مقررات رانندگی و ایراد صدمات غیرعمدی در بازداشت و زندان به سر می‌برد و از ادای وظیفه قانونی خود بازمانده است فراری محسوب می‌شود زیرا این اجبار هر چند غیرقابل دفع است ولی معلول خطای پیشین خود اوست. مشروط تحقق اجبار معنوی خواه منشأ خارجی یا درونی داشته باشد. هنگامی رافع مسئولیت کیفری خواهد بود که ۱- رفتار تهدید آمیز کافی است که شخص مجبور از خطری که در صورت مخالفت متوجه او خواهد شد بیمناک شود. ترس از جان و مال آبروی خود و یا خویشان نزدیک خود. ۲- خطر قریب الوقوع یعنی به گونه‌ای باشد که اگر مکره یا مجبور مخالفت ورزید حسب ادله و قرائن معقول بین آن باشد که مکره تهدید خود را فوراً به اجرا خواهد گذاشت. ۳- احتمال وقوع خطر ۴- نامشروع بودن تهدید لذا تهدید به امر قانونی موجب اکراه و اجبار نیست. ۵- قدرت بر دفع یعنی اجبار به گونه‌ای باشد که عادتاً غیرقابل تحمل و دفع باشد.

اگر شخصی مجبور به ارتکاب جرمی بشود، اگر اجبار از نوع مادی یا معنوی که منشأ خارجی دارد از نظر جزائی فاقد مسؤلیت کیفری قرار می‌گیرد وهمچنین اجبار مادی که منشأ آن درونی باشد اما اگر اجبار معنوی که منشأ درونی باشد عمل شخص مجبور دارای وصف فقدان مسئولیت کیفری نخواهد بود. و جرائمی که ناشی از نوعی احساس و عاطفه مانند نفرت وکینه و انتقام خشم و ...باشند موجب سلب مسئولیت مرتکب نمی‌گردند. اما از حیث مسئولیت مدنی مجبور به دلیل عدم وجود متن قانون مشخص و همچنین فقدان رابطۀ علیت بین عمل و خسارت، نمی‌توان شخص مجبور را تحت تعقیب قرار داد و تقاضای جبران خسارت کرد. منبع: حقوق جزای عمومی ج دوم، تهران، میزان چاپ ششم، ۸۲.گلدوزیان ایرج بایسته‌های ح – ج – ع تهران، میزان، یازدهم، ۸۴ · دادآفرین، نهم، ۸۳

اجبار عبارتست از اینکه کس دیگری را وادار کند بدون اراده و اختیار مبادرت به انجام عمل یا ترک عمل نماید. در حالی که در اکراه دیگری وادار به فعلی می‌شود که از آن کراهت دارد، بنابراین در اکراه شخص مُکره فاقد رضا است ولی در اجبار، شخص مجبور فاقد رضا و اراده می‌باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در اجبار، شخص مجبور فاقد رضا و اراده است، در حالی که در اکراه شخص مُکره فاقد رضا می‌باشد. شاخه: کیفری

شروط تحقق اجبار مادی خواه منشأ خارجی داشته باشد خواه منشأ درونی هنگامش رافع مسئولیت کیفری به شمار می‌رود که اولاً عادتاً قابل تحمل نباشد... ثانیاً اجبار معلول خطای پیشین خود فاعل نباشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اجبار مادی (چه خارجی و چه درونی) زمانی رافع مسئولیت کیفری است که عادتاً قابل تحمل نباشد و معلول خطای پیشین خود فاعل نباشد. شاخه: کیفری · ارتباط با قانون: ماده ۵۴ ق. م . ا.

مشروط تحقق اجبار معنوی خواه منشأ خارجی یا درونی داشته باشد. هنگامی رافع مسئولیت کیفری خواهد بود که ۱- رفتار تهدید آمیز کافی است... ۲- خطر قریب الوقوع... ۳- احتمال وقوع خطر ۴- نامشروع بودن تهدید... ۵- قدرت بر دفع... — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اجبار معنوی (چه خارجی و چه درونی) زمانی رافع مسئولیت کیفری است که شامل تهدید کافی، خطر قریب الوقوع، احتمال وقوع خطر، نامشروع بودن تهدید و قدرت بر دفع باشد. شاخه: کیفری

اگر شخصی مجبور به ارتکاب جرمی بشود، اگر اجبار از نوع مادی یا معنوی که منشأ خارجی دارد از نظر جزائی فاقد مسؤلیت کیفری قرار می‌گیرد وهمچنین اجبار مادی که منشأ آن درونی باشد اما اگر اجبار معنوی که منشأ درونی باشد عمل شخص مجبور دارای وصف فقدان مسئولیت کیفری نخواهد بود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر اجبار از نوع مادی یا معنوی با منشأ خارجی باشد، شخص مجبور فاقد مسئولیت کیفری است. همچنین در اجبار مادی با منشأ درونی. اما اجبار معنوی با منشأ درونی (مانند احساسات و عواطف) موجب سلب مسئولیت کیفری نمی‌شود. شاخه: کیفری

اما از حیث مسئولیت مدنی مجبور به دلیل عدم وجود متن قانون مشخص و همچنین فقدان رابطۀ علیت بین عمل و خسارت، نمی‌توان شخص مجبور را تحت تعقیب قرار داد و تقاضای جبران خسارت کرد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): به دلیل عدم وجود متن قانونی مشخص و فقدان رابطه علیت بین عمل و خسارت، شخص مجبور از حیث مسئولیت مدنی قابل تعقیب برای جبران خسارت نیست. شاخه: مدنی