نکتهٔ فقهی: ترتیب در ارث (ترتیب (فقه))

به قرار دادن هریک از چند چیزى که بین آنها نسبت تقدیم و تأخیر وجود دارد در جاى خود ترتیب گفته می شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در مواردی که بین چند عمل نسبت تقدیم و تأخیر وجود دارد، رعایت ترتیب در انجام آنها واجب است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

بنابر مشهور، دیه در قتل خطا، برحسب ترتیب طبقات ارث از عاقله گرفته مى‌شود و با وجود عصبه توانمند در پرداخت دیه در طبقه اوّل، از طبقه دوم گرفته نمى‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): دیه در قتل خطا، بر حسب ترتیب طبقات ارث از عاقله گرفته می‌شود و با وجود عصبه توانمند در پرداخت دیه در طبقه اول، از طبقه دوم گرفته نمی‌شود. شاخه: کیفری

دیگر کاربردها: ترتیب (ابهام‌زدایی) . به قرار دادن هریک از چند چیزى که بین آنها نسبت تقدیم و تأخیر وجود دارد در جاى خود ترتیب گفته می شود.از آن در بسیارى از بابها نظیر طهارت ، صلات ، حج ، کفارات ، ارث و دیات سخن رفته است.

رعایت ترتیب در تیمم و اعضاى وضو ، جز در مسح پاى راست و چپ، واجب است. و رعایت ترتیب بین آن دو، به تقدیم مسح پاى راست بر چپ بنابر مشهور واجب نیست. ۱. ۱ - ترتیب در غسل در غسل ترتیبی رعایت ترتیب به تقدیم سر و گردن بر دیگر اعضاى غسل، واجب است. همچنین بنابر قول مشهور ، بین سمت راست و چپ بدن. و در غسل میت رعایت ترتیب به شستن با آب سدر ، سپس با آب کافور و پس از آن با آب خالص ، واجب است. منبع: جواهر الکلام ج۵، ص۱۷۳ · جواهر الکلام ج۲، ص۲۲۶ · جواهر الکلام ج۳، ص۸۵-۹۵ · جواهر الکلام ج۴، ص۱۲۳-۱۲۵

۲. ۱ - ترتیب در اذان از شرایط صحت اذان و اقامه ، رعایت ترتیب بین فصول آن دو است.و در صورت بروز اشتباه در ترتیب، از همان فصلى که اشتباه در آن رخ داده است به صورت صحیح اعاده مى‌شود. ۲. ۲ - ترتیب در نماز رعایت ترتیب در نمازهاى یومیه به خواندن نماز ظهر قبل از نماز عصر و نماز مغرب قبل از نماز عشا واجب است؛ همچنین در افعال نماز مانند تکبیر ، قرائت ، رکوع و سجود و تشهد و نیز در آیات حمد و سوره . و فرازهاى تشهّد. ۲. ۳ - ترتیب در نماز های قضا در قضاى نمازهاى فوت شده‌اى که در اداى آنها ترتیب شرط است- مانند نماز ظهر و عصر یا مغرب و عشا- رعایت ترتیب واجب است؛ لیکن وجوب ترتیب به معناى تقدیم قضاى نمازى که اوّل فوت شده، محل اختلاف است ۲. ۴ - ترتیب در نماز جمعه رعایت ترتیب بین اجزاى خطبه نماز جمعه - به تقدیم حمد الهى، سپس صلوات بر پیامبر صلّى اللّه علیه و آله و اهل بیت آن حضرت؛ پس از آن موعظه و در پایان خواندن سوره‌اى از قرآن - بنابر تصریح برخى واجب است، بلکه وجوب آن به مشهور نسبت داده شده است. منبع: العروه الوثقی ج۱، ص۶۵۲ · العروه الوثقی ص۶۹۰ · جواهر الکلام ج۱۱، ص۲۱۷

رعایت ترتیب بین اعمال روز عید قربان - به تقدیم رمی جمره عقبه ، سپس قربانی و پس از آن حلق یا تقصیر - بنابر قول گروهى، واجب است. همچنین بین رمی جمرات سه‌گانه در روزهاى یازدهم و دوازدهم ذیحجّه در منی . منبع: جواهر الکلام ج۱۹، ص۲۴۷-۱۴۸ · جواهر الکلام ج۲۰، ص۱۶

از اقسام کفارات، کفاره مرتبه است که در آن رعایت ترتیب بین خصال کفاره واجب است. کفّاره ظهار و بنابر قول مشهور کفّاره قتل خطا و کفّاره افطار روزه قضاى ماه رمضان پس از زوال ، کفّاره مرتّبه است . منبع: جواهرالکلام ج۳۳، ص۱۶۹

در استحقاق ارث ، رعایت ترتیب بین طبقات ارث، لازم است و با وجود طبقه پیشین، طبقه بعدى ارث نمى‌برد.

بنابر مشهور، دیه در قتل خطا، برحسب ترتیب طبقات ارث از عاقله گرفته مى‌شود و با وجود عصبه توانمند در پرداخت دیه در طبقه اوّل، از طبقه دوم گرفته نمى‌شود. منبع: جواهر الکلام ج۴۳، ص۴۳۷