عقد فضولی این است که مثلاً شخص که خود مالک متاعی نیست آن را از طرف صاحبش بفروشد. و یا همین طور نکاح کند زنی را بدون اذن وی.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عقد فضولی عقدی است که توسط شخصی که مالک یا وکیل یا ولیّ نیست، یا توسط ولیّ یا وکیل خارج از حدود اذن یا مصلحت منعقد میشود.
شاخه: مدنی
بخشهای دیگرِ همین مبحث 7
عقد فضولی: موارد عقد فضولی
عقد فضولی این است که مثلاً شخص که خود مالک متاعی نیست آن را از طرف صاحبش بفروشد. و یا همین طور نکاح کند زنی را بدون اذن وی. و به بیان تحریرالوسیله «عقدی که از غیر وکیل و ولیّ صادر شود «فضولی» نامیده میشود.» همچنین «عقدی که از ولیّ یا وکیل به صورتی که در آن ماذون نبوده، صادر شود - به اینکه ولیّ، عقد را بر خلاف مصلحت واقع سازد، یا وکیل بر خلاف آنچه که موکّل تعیین نموده عقد نماید - از موارد فضولی م. ب..» بنابراین اگر پدر یا جد پدری، دختر نابالغ خود را بدون رعایت شرط « عدم مفسده » به ازدواج کسی درآورد، عقد، فضولی است و بدون ترتب آثار ازدواج باید انتظار بکشند تا زمان بلوغ دختر فرابرسد و خود او تصمیم بگیرد زیرا «نداشتن مفسده در صحت تزویج پدر و جد و نفوذ آن شرط است - وگرنه عقد توسط آنان، فضولی و مانند عقد توسط بیگانه م.
ب. و صحت آن بر اجازه صغیر بعد از بلوغ، توقف دارد - بلکه احتیاط (مستحب) مراعات مصلحت است.» و « قصد فضولی بودن و توجه به آن، در وقوع عقد به طور فضولی معتبر نمیباشد؛ بلکه معیار در فضولی بودن و عدم آن این است که عقد به حسب واقع از غیر کسی که او مالک عقد است واقع شود، اگرچه خلاف آن را خیال نماید. بنابراین اگر خیال کند که ولیّ یا وکیل است و عقد را واقع سازد آنگاه خلاف آن آشکار شود فضولی م. ب. و با اجازه صحیح میشود. همانطور که اگر اعتقاد داشته باشد که وکیل یا ولیّ نیست پس عقد را بهعنوان فضولی بودن واقع سازد سپس خلاف آن معلوم شود، عقد صحیح و لازم است و به اجازه توقف ندارد، البته با فرض اینکه مصلحت رعایت شده باشد.» و «اگر یکی از دو زوج در وقت عقد کراهت داشته باشد، لیکن رد از او صادر نشود، ظاهر آن است که اگر بعد از آن، اجازه نماید صحیح است؛ بلکه اقوی صحت آن است با اجازه، حتی اگر از او اذن خواسته شود و او نهی کند و اذن ندهد و بااینحال فضولی عقد را واقع سازد.» و نیز «در صحت عقد و خروج آن از فضولی بودن و احتیاج نداشتن به اجازه، رضایت قلبی کفایت نمیکند؛ پس اگر در حال عقد، حاضر و راضی به آن باشد، لیکن چیزی از قول و فعل از او صادر نشود که دلالت بر رضایت او نماید ظاهراً فضولی میباشد، البته گاهی سکوت، اجازه است و اخباری که در سکوت دختر باکره آمده حمل بر آن میشود.»
منبع: دکتر سجادی، فرهنگ علوم، ص۳۷۴ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۷۶، کتاب النکاح، فصل فی اولیاء العقد، مسالة۱۳ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۷۴، کتاب النکاح، فصل فی اولیاء العقد، مسالة۴ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۷۷، کتاب النکاح، فصل فی اولیاء العقد، مسالة۲۰ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۷۷، کتاب النکاح، فصل فی اولیاء العقد، مسالة۱۷ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۷۷، کتاب النکاح، فصل فی اولیاء العقد، مسالة۱۹
عقد فضولی: حکم عقد فضولی
در اینکه آیا عقد فضولی صحیح است و یا باطل است فقهاء اختلاف کرده اند. چه از دو طرف فضولی باشد، یا ازیکطرف؛ و چه مورد عقد، صغیر باشد یا کبیر ؛ و چه عقدکننده خویشاوند مورد عقد باشد؛ مانند برادر و عمو و دایی، یا بیگانه باشد.» و «معنای اینکه از کسی که مالک تصرف نیست، (بیع) واقع نمیشود، این است که: نفوذ و تاثیر ندارد، نه آنکه لغو باشد؛ پس اگر مالک، عقد غیر خود را، یا ولیّ، عقد سفیه را و یا طلبکارها، عقد مفلس را اجازه دهند صحیح و لازم میشود.» و یا اگر مثلاً زنی، مردی را وکیل نماید جهت اجرای صیغه عقد موقت ؛ ولی مرد، صیغه عقد دائم را اجرا کند و به زن هم نگوید، مگر بعد از مدتی زندگی کردن، این «عقد، فضولی است؛ اگر زن اجازه کند، صحیح و الّا صحیح نیست و با هم محرم نیستند.»
منبع: دکتر سجادی، فرهنگ علوم، ص۳۷۴ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۷۶، کتاب النکاح، فصل فی اولیاء العقد، مسالة۱۳ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۴۲، کتاب البیع، القول فی شرائط المتعاقدین، مسالة۴ · موسوعة الامام الخمینی، ج۴۰، استفتائات امام خمینی، ج۹، ص۸۲، سؤال۱۰۲۸۳
نکتهٔ فقهی: شرط عدم مفسده در ولایت پدر و جد (عقد فضولی)
نداشتن مفسده در صحت تزویج پدر و جد و نفوذ آن شرط است - وگرنه عقد توسط آنان، فضولی و مانند عقد توسط بیگانه م. ب. و صحت آن بر اجازه صغیر بعد از بلوغ، توقف دارد - بلکه احتیاط (مستحب) مراعات مصلحت است.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در صحت و نفوذ عقد نکاحی که توسط پدر یا جد پدری برای دختر نابالغ منعقد میشود، عدم وجود مفسده شرط است؛ در غیر این صورت، عقد فضولی محسوب میشود و صحت آن منوط به اجازه صغیر پس از بلوغ است.
شاخه: خانواده
نکتهٔ فقهی: معیار فضولی بودن عقد (عقد فضولی)
قصد فضولی بودن و توجه به آن، در وقوع عقد به طور فضولی معتبر نمیباشد؛ بلکه معیار در فضولی بودن و عدم آن این است که عقد به حسب واقع از غیر کسی که او مالک عقد است واقع شود، اگرچه خلاف آن را خیال نماید.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): معیار فضولی بودن عقد، واقعیت امر است که عقد از غیر مالک یا ولیّ یا وکیل صادر شده باشد، حتی اگر عقدکننده به اشتباه خود را مالک یا ولیّ یا وکیل بداند یا نداند.
شاخه: مدنی
نکتهٔ فقهی: صحت عقد فضولی با اجازه
عقدی که از غیر وکیل و ولیّ صادر شده که «فضولی» نامیده میشود با اجازه صحیح میشود؛ چه از دو طرف فضولی باشد، یا ازیکطرف؛ و چه مورد عقد، صغیر باشد یا کبیر ؛ و چه عقدکننده خویشاوند مورد عقد باشد؛ مانند برادر و عمو و دایی، یا بیگانه باشد.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عقد فضولی با اجازه مالک یا ذینفع صحیح و نافذ میشود، حتی اگر در زمان عقد، کراهت وجود داشته یا نهی صادر شده باشد.
شاخه: مدنی
نکتهٔ فقهی: عدم کفایت رضایت قلبی بدون قول یا فعل (عقد فضولی)
در صحت عقد و خروج آن از فضولی بودن و احتیاج نداشتن به اجازه، رضایت قلبی کفایت نمیکند؛ پس اگر در حال عقد، حاضر و راضی به آن باشد، لیکن چیزی از قول و فعل از او صادر نشود که دلالت بر رضایت او نماید ظاهراً فضولی میباشد، البته گاهی سکوت، اجازه است و اخباری که در سکوت دختر باکره آمده حمل بر آن میشود.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): صرف رضایت قلبی در زمان عقد، بدون اینکه قول یا فعلی دال بر رضایت از سوی ذینفع صادر شود، برای خروج عقد از فضولی بودن و عدم نیاز به اجازه کافی نیست.
شاخه: مدنی
نکتهٔ فقهی: نفوذ و تأثیر عقد فضولی با اجازه
معنای اینکه از کسی که مالک تصرف نیست، (بیع) واقع نمیشود، این است که: نفوذ و تاثیر ندارد، نه آنکه لغو باشد؛ پس اگر مالک، عقد غیر خود را، یا ولیّ، عقد سفیه را و یا طلبکارها، عقد مفلس را اجازه دهند صحیح و لازم میشود.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عقد فضولی ذاتاً لغو نیست، بلکه نفوذ و تأثیر آن منوط به اجازه مالک یا ذینفع است و با اجازه، صحیح و لازمالاجرا میشود.
شاخه: مدنی
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
