اما مراد از محاربین در اصطلاح فقه کسانی هستند که برای ترساندن

«إِنَّما جَزاءُ الَّذِینَ یُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی‌الْأَرْضِ فَساداً أَنْ‌یقَتَّلُوا أو...» «کیفر آن‌ها که با خدا و پیامبر به جنگ بر مى ‌خیزند و در روى زمین دست به فساد مى‌ زنند (و با تهدید به اسلحه به جان و مال و ناموس مردم حمله مى ‌برند)، این است که إعدام شوند، یا...» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کیفر کسانی که با خدا و پیامبر به جنگ برمی‌خیزند و در زمین فساد می‌کنند (با تهدید به اسلحه به جان و مال و ناموس مردم حمله می‌کنند) اعدام است. شاخه: کیفری

این نکته نشان‌گر اهمیت فوق ‌العاده‌ی اسلام به حقوق انسان‌ها و فراهم بودن امنیت و آرامش آن‌ها در زندگی است، تا با خاطری آسوده و دور از ترس یاغیان سرکش، غارتگران و فاسدان، به امرار و معاش زندگی طبیعی خود بپردازند — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اسلام به حقوق انسان‌ها و فراهم آوردن امنیت و آرامش آن‌ها در زندگی اهمیت فوق‌العاده‌ای می‌دهد و تعدی به حریم بندگان خدا و برهم زدن امنیت جامعه، تعدی به حریم خدا محسوب می‌شود. شاخه: کیفری

حرب ، نقیض سِلم (آرامش و صلح) ‌به معنای‌ جنگ است‌؛ به محراب مسجد نیز چون جایگاه مبارزه با شیطان و هوای نفس و ستیز با کارهای لغو و بیهوده است، محراب می‌گویند. حرب در اصل به معنای سَلب و محارب به معنای جنگجو است؛ یعنی کسی که در جنگ شرکت کرده‌ باشد؛ و این هر نوع ترساندن را شامل نمی‌شود، بلکه منظور ترساندن از قتل ، به قصد گرفتن مال دیگران است، آشکارا یا پنهان به گونه ‌ای که اگر شخص از محارب نترسد و مال خود را رها نکند، محارب او را بکشد و مالش را بگیرد. منبع: ‌ قم، هجرت، ‌۱۴۱۰ق، چاپ دوم، ج‌۳، ص۲۱۳ و ابن منظور، محمد بن مکرم‌، لسان العرب‌، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۴ق، ‌ چاپ سوم‌، ج‌۱، ص۳۰۲ · تحقیق صفوان عدنان داودى، ‌ دمشق بیروت، دارالعلم الدارالشامیة، ۱۴۱۲ق، ‌ چاپ اول، ص۲۲۵ · تحقیق سیدمحمد قاضى، ‌تهران، مجمع جهانى تقریب مذاهب اسلامى، ۱۴۱۹ق، چاپ اول‌، ج‌۲، ص۳۵۱ · فرهنگ ابجدی، ص ۷۸۷ وص۷۷۶ · ‌ کنزالعرفان فى فقه القرآن، ‌ تحقیق سیدمحمد قاضى، ‌ مجمع جهانى تقریب مذاهب اسلامى، ۱۴۱۹ق، چاپ اول‌، ج‌۲، ص۳۵۱ · ‌ تهران، کتابفروشى مرتضوى‌، ۱۳۶۵ش‌، چاپ دوم، ج‌۴، ص۲۰۹

خدای متعال بعد از بیان داستان برادرکشى فرزندان آدم و تشریع حکم قتل برای بنی‌ اسرائیل ، حد شرعى مفسد ان و دزدان را نیز بر اساس ارتباطی که بین آن‌هاست، مطرح می‌کند. هدف از تشریع دین اسلام، اجراى عدالت و برابر بودن همه ‌ی مردم از حیث انسانیت (سیاه و سفید، عرب و عجم ، فقیر و غنی و...) و راحتی جامعه ‌ی بشری است که با اجراى کامل حدود الهی ، اموال، ناموس و جان مردم از هر خطری محفوظ می‌ ماند؛ حتی امنیت بیگانگان نیز در سایه‌ی همین احکام تأمین می‌شود. افراد جنایتکارى که امنیت و آرامش عمومى را سلب کنند و اموال و ناموس مردم را تهدید نمایند و مردم را در معرض خطر قتل و غارت خود قرار دهند، باید سخت مجازات شوند که قرآن در مجازات راهزنان می‌فرماید: «إِنَّما جَزاءُ الَّذِینَ یُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی‌الْأَرْضِ فَساداً أَنْ‌یقَتَّلُوا أو...» «کیفر آن‌ها که با خدا و پیامبر به جنگ بر مى ‌خیزند و در روى زمین دست به فساد مى‌ زنند (و با تهدید به اسلحه به جان و مال و ناموس مردم حمله مى ‌برند)، این است که إعدام شوند، یا...» منبع: سوره مائده/آیه ۲۷- ۳۲ · سوره مائده/آیه ۳۳. طباطبایى، سیدمحمدحسین؛ المیزان فى تفسیر القرآن، قم، جامعه ‌ى مدرسین حوزۀ علمیه قم، ‌۱۴۱۷ق‌، چاپ پنجم‌، ج‌۵، ص۳۲۶ · تحقیق محمدباقر بهبودى، تهران، کتابفروشى لطفى، ‌ ‌۱۴۰۴ق‌، چاپ اول، ج‌۵، ص۵ · سوره مائده/آیه ۳۳

از دیدگاه قرآن کسى که با دزدی بر سر گردنه‌ های بیرون از شهر یا داخل شهر با تهدید اسلحه، مردم را بترساند و به جان و مال آن‌ها تجاوز کند، مانند این است که با خدا و رسول خدا به جنگ برخاسته است. تعدی به حریم بندگان خدا با ترساندن و ایجاد وحشت در میان آن‌ها و بر هم زدن امنیت جامعه‌ی بشری، در حقیقت تعدی به حریم خدا و مخالفت با خواسته‌ی پروردگار است که همان امنیت و آرامش بندگان ‌باشد. این نکته نشان‌گر اهمیت فوق ‌العاده‌ی اسلام به حقوق انسان‌ها و فراهم بودن امنیت و آرامش آن‌ها در زندگی است، تا با خاطری آسوده و دور از ترس یاغیان سرکش، غارتگران و فاسدان، به امرار و معاش زندگی طبیعی خود بپردازند؛ شأن نزول آیه و احادیث اهل بیت (علیهم السلام) نیز که در این مورد وارد شده، گواه این اهمیت است. منبع: تفسیر نورالثقلین، ج‌۱، ص۶۲۵، «هر کسى که اسلحه بکشد و راه را بر مردم خوفناک نماید (و راه زنى کند)، خواه درشهر و خواه در خارج شهر، محارب است.» · تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۷۴ش، چاپ اول، ج۴، ص۳۶۰

خدا ی متعال بعد از ذکر محاربه با خدا و رسول خدا می‌فرماید: «...وَ یسْعَوْنَ فِی‌الْأَرْضِ فَساداً» «...و در روى زمین دست به فساد مى ‌زنند و(و با تهدید به اسلحه به جان و مال و ناموس مردم حمله مى ‌برند)» این جمله به ما می ‌فهماند که منظور از محاربه با خدا و رسول ، إفساد در زمین از راه اخلال به امنیت عمومى و راهزنى است، نه مطلق محاربه با مسلمانان؛ چون رسول خدا (صلی الله علیه و آله) با اقوامى که از کفار با مسلمانان محاربه کردند، بعد از آنکه بر آنان پیروز شد و آن کفار را سر جاى خود نشانید، با آنان معامله محارب نکرد، یعنى آنان را محکوم به قتل ، دار زدن، مثله و یا نفی بلد نفرمود و این خود دلیل بر آن است که منظور از جمله‌ی مورد بحث، مطلق محاربه (هر نوع جنگی) با مسلمین نیست؛ علاوه بر این، استثنایى که در آیه‌ ی بعدى آمده، خود قرینه است که مراد از محاربه، همان به فساد کشیدن زمین با راهزنی و اسلحه کشیدن و ناامن کردن راههاست. منبع: سوره مائده/آیه ۳۳ · «إِلاَّ الَّذِینَ تابُوا مِنْ قبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَیهِمْ» مگر آنها که پیش از دست یافتن شما بر آنان، توبه کنند پس بدانید (خدا توبه‌ی آنها را مى ‌پذیرد)‌. سوره مائده/آیه ۳۴ · المیزان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۳۲۶

خدای متعال در سوره ‌ی مبارکه‌ی مائده ، چهار حکم برای محارب بیان می‌فرماید: «...أَنْ یقَتَّلُوا أَوْ یصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیدِیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ ینْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ» «...این که إعدام شوند، یا به دار آویخته گردند یا (چهار انگشت از) دست راست و پاى چپ آن‌ها بریده شود و یا از سرزمین خود تبعید گردند» ۱ و ۲. کشتن و به دار آویختن: کلمات "تقتیل"، "تصلیب" و "تقطیع" از باب تفعیل است که شدّت و زیادت در معناى قتل ، صلب و قطع را مى‌رساند؛ پس این کلمات به معناى کشتن، دار زدن و بریدن به شدت است. ۳. قطع دست و پای مخالف: منظور از قطع دست و پا، همان مقدارى است که در مورد سرقت بیان گردیده؛ یعنى تنها بریدن چهار انگشت از دست یا پا مى‌باشد، طبق آن‌چه در کتب فقهى بیان شده است؛ و "من خلاف" یعنی دست و پاى مجرم را بصورت مخالف هم قطع کنند؛ اگر دست راست او را قطع کردند، پاى چپش را قطع کنند و مراد از قطع، قطع قسمتی از دست و پا است، نه همه‌ی آن و قطع یک دست و یک پا بیان شده، نه هر دو که اگر مراد قطع هر دو بود، دیگر نیازی به بیان "من خلاف" در آیه نبود. ۴. تبعید : وقتی در مورد چگونگی تبعید و حد آن از امام رضا(علیه السلام) سؤال شد، فرمودند: از آن شهرى که دست به چنین کارهایى زده، به شهر دیگری تبعید مى‌شود، و به اهل آن شهر مى ‌نویسند که این شخص به جرم فسادانگیزى از فلان شهر به اینجا تبعید شده، با او مجالست و معامله نکنید و به او زن ندهید و با او هم سفره نشوید و در نوشیدنی‌ها شریک او نشوید، پس به مدت یک سال این‌کار را با او مى‌کنند، اگر در بین سال خودش از آن شهر به شهرى دیگر رفت، باز به اهل آن شهر جدید همین سفارش‌ها را مى‌نویسند تا یک سالش تمام شود. دوباره از امام(علیه السلام) پرسیده شد: اگر به طرف سرزمین شرک حرکت کرد تا در آن‌جا سکونت کند چطور؟ فرمود: اگر چنین کرد، باید مسلمانان با اهل آن شهر جنگ کنند. اصحاب امامیه معتقدند که باید محاربین را از شهری به شهر دیگر بفرستند، تا توبه کنند و باز گردند. اما درباره‌ی نحوه‌ی اجرای این چهار حکم دو قول وجود دارد: ۱. تخییر یعنی امام معصوم اختیار دارد که هر کدام از این چهار حکم را که صلاح دید، اجرا کند و ظاهر آیه بر اساس حرف "أو" که بین این چهار حکم آمده، حکایت از تخییر می‌کند. ۲. ترتیب و تفصیل متناسب با چگونگى جرم و جنایتى که از محاربین انجام گرفته و بر اساس مراتب فسادی که مرتکب شده ‌اند، یکی از این مجازات‌ها برای آن‌ها در نظر گرفته می‌شود؛ یعنی اگر آدم‌کشى کرده، باید کشته شود، و اگر علاوه بر قتل، مال مردم را هم برده، باید به‌ دار آویخته شود و اگر تنها مال مردم را برده، باید دست و پایش بطور مخالف بریده شود و اگر تنها در راه مردم، ایجاد ترس و وحشت نموده، باید تبعید شود. درست است که در پاره‌ اى از احادیث به مخیر بودن حکومت اسلامی در این زمینه اشاره شده، ولى ب. ت. ب. احادیثی که ترتیبی بودن این چهار حکم ، بر اساس مراتب إفساد محاربین بیان شده، منظور از تخییر این نیست که حکومت اسلامی به میل خود، یکى از این چهار مجازات را انتخاب نماید و چگونگى جنایت را در نظر نگیرد؛ زیرا بسیار بعید به نظر مى ‌رسد که مسئله ‌ی کشتن و به دار آویختن، هم‌ردیف تبعید بوده باشد و همه در یک سطح باشند؛ چون نحوه‌ ی جرم و جنایت محاربین، بسیار متفاوت است و همه ‌ی محاربان مسلماً یکسان نیستند، لذا طرز مجازات آن‌ها نیز متفاوت ذکر شده است. در پایان این بحث، به دو نکته‌ی مهم درباره‌ی محاربه و حکم آن از سوی خدا اشاره می‌کنیم: ۱. شخص محارب، به خاطر ایجاد رعب و وحشت بین مردم و فساد در زمین کشته مى‌شود، نه به عنوان قصاص ؛ لذا اولیاء دم (کسانی که فرزندان و یا نزدیکانشان مورد جنایت محاربین واقع شده ‌اند)، نمی‌توانند محارب را عفو کنند و با عفو خود، مانع از اجرای حکم شوند. فرمودند: اگر او را عفو کنند، باز امام باید او را بکشد؛ چون او محارب است، هر چند که قاتل و سارق نیز هست؛ فرمودند: نه، باید کشته شود. ۲. این شدت عمل اسلام در مورد محاربان، براى حفظ خون ‌هاى بى ‌گناهان و جلوگیرى از حملات و تجاوزهاى افراد قلدر، جانى، چاقوکش و آدم‌کش نسبت به جان، مال و ناموس مردم بى‌گناه است. منبع: سوره مائده/آیه ۳۳ · المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۵، ص۳۲۷ · کنز العرفان فى فقه القرآن، ج۲، ص۳۵۲ و تفسیر نمونه، ج‌۴، ص۳۶۰ · تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۶۷ش، ج۷، ص۲۴۶ و ۲۴۷، حسینى جرجانى، سیدامیر ابوالفتوح‌؛ آیات الأحکام(جرجانى)، تحقیق میرزا ولى‌الله اشراقى سرابى، تهران، نوید، ۱۴۰۴ق، چاپ اول، ج‌۲، ص۶۷۸ و المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۵، ص۳۳۱ · مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج‌۳، ص۲۹۲ · تهران، کتابفروشى مرتضوى‌، چاپ اول‌، ص۶۶۵، کنزالعرفان فی فقه القرآن، ج‌۲، ص۳۵۲، مسالک الأفهام إلى آیات الأحکام، ج‌۴، ص۲۱۱، ‌ آیات الأحکام(جرجانى)، ‌ج‌۲، ص۶۷۹ · تفسیر نمونه، ج‌۴، ص۳۶۰ و ۳۶۱، تفسیر نورالثقلین، ج‌۱، ص۶۲۲ و ۶۲۳ و کافی، ج۷، ص۲۴۷ · تفسیر نمونه، ج۴، ص۳۶۱ · المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۵، ص۳۳۲ · تحقیق سیدهاشم رسولى محلاتى، ‌ تهران، چاپخانۀ علمیه، ۱۳۸۰ق‌، ج۱، ص۳۱۴، ح۸۹ و بحرانى، سیدهاشم‌؛ البرهان فى تفسیر القرآن‌، قم‌، بنیاد بعثت، ‌۱۴۱۶ق، چاپ اول، ج‌۲، ص۲۹۱، ح۲۴ · تفسیر نمونه، ج‌۴، ص۳۶۱

خدای تبارک و تعالی درباره‌ی اثر اجرای این احکام در مورد محاربین می‌فرماید: «ذلِکَ لَهُمْ خِزْیٌ فِی‌الدُّنْیا وَ لَهُمْ فِی‌الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِیمٌ» «این رسوایى آن‌ها در دنیاست و در آخرت مجازات بزرگى دارند.» بهره‌ ی آنان در دنیا ، رسوایى و خوارى است و اجراى حدود ، کیفر اخروی گناهان را از بین نمى ‌برد؛ بنابراین محارب و هر جنایتکار دیگر، اگر در دنیا مجازات شود و از گناه خود توبه کند، پیش خدا آمرزیده است و اگر روح تمرّد در او باشد و توبه نکند، در قیامت نیز در عذاب الهی خواهد بود؛ پس اقامه ‌ی این حدود، کفاره ‌ی گناهان او نیست. منبع: سوره مائده/آیه ۳۳ · تهران، دانشگاه تهران و مدیریت حوزۀ علمیۀ قم، ‌۱۳۷۷ش، ‌ چاپ اول، ج‌۱، ص۳۲۷ · تهران‌، بنیاد بعثت، ‌ ۱۳۷۷ش، چاپ سوم‌، ج‌۳، ص۶۵

خدای منان در بیان حکم پذیرش توبه‌ی محاربین می‌فرماید: «إِلاَّ الَّذِینَ تابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَیهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ» «مگر آن‌ها که قبل از دست یافتن شما بر آنان، توبه کنند؛ بدانید (خدا توبه‌ی آن‌ها را مى ‌پذیرد)، خداوند آمرزنده و مهربان است.» امام باقر(علیه السلام) می‌فرماید: قبل از اینکه امام محارب را دستگیر کند، توبه نماید. این آیه پیرامون موردی است که از اجراى عقوبت بر سارق و راهزن استثناء شده است. مأموران امنیت جامعه مؤظفند که خطر را از جامعه رفع نمایند و در تعقیب و دستگیرى محاربان برآیند و با اجراى احکام الهی، آن‌ها را مجازات کنند؛ ولی اگر راهزن توبه کند؛ یعنی از صمیم قلب پشیمان شود و عملش را ترک نماید، از اجراى کیفر و تعقیب او صرف نظر شده و رحمت پروردگار، پشیمانى این‌گونه جنایت ‌کاران را می‌پذیرد. حال اگر با ملتزم شدن این اشخاص به شرائط توبه و ترک گناهان گذشته، توبه و پشیمانى آن‌ها پذیرفته نشود، این نوع افراد نه تنها ناگزیرند براى حفظ حیات و فرار از خطر، همیشه به بیابان‌گردى ادامه دهند، بلکه گروهى را نیز به همدستى خود دعوت نمایند تا بدین وسیله از خطرى که هر لحظه در انتظار آن‌هاست، رها شوند. البته این توبه قبل از دستگیری، باز سبب نمى ‌شود که اگر قتلى از آن‌ها صادر شده یا مالى را به سرقت برده‌ اند، مجازات آن را نبینند؛ بلکه مجازات آن عمل را خواهند چشید و تنها مجازاتی که از آن‌ها برداشته خواهد شد، تهدید مردم با اسلحه است؛ یعنی توبه‌ی محارب تنها تاثیرش در ساقط شدن " حق ‌اللَّه " دارد، اما " حق‌ الناس " بدون رضایت صاحبان حق ساقط نخواهد شد. این توبه با گواهى دو شاهد عادل ، یا تغییر برنامه و روش زندگى خود که آثار آن آشکار باشد و همچنین از طریق راه‌های دیگر قابل اثبات است. منبع: سوره مائده/آیه ۳۴ · تفسیر نورالثقلین، ج‌۱، ص۶۲۴ و ۶۲۵ · انوار درخشان، ج‌۵، ص۷ · تفسیر نمونه، ج‌۴، ص۳۶۲ و ۳۶۳

فی برّ کان او فی بحر، فی مصر او غیره، لیلاً او نهاراً. ولا یشترط کونه من اهل الریبة مع تحقّق ما ذکر، ویستوی فیه الذکر والانثی، وفی ثبوته للمجرّد سلاحه بالقصد المزبور مع کونه ضعیفاً لا یتحقّق من اخافته خوف لاحد، اشکال بل منع. نعم، لو کان ضعیفاً لکن لا بحدّ لا یتحقّق الخوف من اخافته، بل یتحقّق فی بعض الاحیان و الاشخاص، فالظاهر کونه داخلاً فیه.» محارب کسی است که شمشیرش را برهنه می‌کند یا آن را تجهیز می‌نماید تا مردم را بترساند و می‌خواهد در زمین افساد نماید؛ خواه در خشکی باشد یا در دریا، در شهر باشد یا در غیر آن، شب باشد یا روز. و در صورت تحقق آنچه که ذکر شد، شرط نیست که از اهل ریبه (افراد مشکوک و متهم) باشد، و مرد و زن در آن مساوی است. و در ثبوت آن بر کسی که با قصد مذکور، سلاحش را بکشد درحالی‌که شخص ضعیفی است که از ترساندنش، برای احدی ترس تحقق پیدا نمی‌کند، اشکال ، بلکه منع است. البته اگر ضعیف باشد، ولی نه به حدّی که ترس از ترساندن او متحقق نشود، بلکه در بعضی از احیان و اشخاص تحقق پیدا می‌کند، ظاهر آن است که داخل در آن م. ب..» ایشان همچنین در باره این‌که آیا محاربه به‌واسطه ترساندن مردم با غیر سلاح از قبیل تازیانه و عصا و سنگ تحقق می‌یابد یا نه؟ اظهار می‌دارند که: «ولو اخاف الناس بالسوط و العصا و الحجر ففی ثبوت الحکم اشکال، بل عدمه اقرب فی الاوّلین.» اگر مردم را با تازیانه و عصا و سنگ بترساند در ثبوت این حکم اشکال است، بلکه در دوتای اولی عدم آن اقرب است. ۸. ۲ - حد محاربه در خصوص حد محاربه و این‌که حاکم در انتخاب و تعیین یکی از مجازات‌های چهارگانه آیا مخیر است یا نه؟ در تحریرالوسیله می‌خوانیم: «الاقوی فی الحدّ تخییر الحاکم بین القتل و الصلب و القطع مخالفاً و النفی، ولا یبعد ان یکون الاولی له ان یلاحظ الجنایة ویختار ما یناسبها، فلو قتل اختار القتل او الصلب، ولو اخذ المال اختار القطع، ولو شهر السیف واخاف فقط اختار النفی. و قد اضطربت کلمات الفقهاء و الروایات، والاولی ما ذکرنا.» در این حد، بنابر اقوی حاکم بین قتل و مصلوب کردن و قطع به طور مخالف و نفی بلد، مخیّر است. و بعید نیست که برای حاکم بهتر باشد که جنایت را ملاحظه کند و آنچه که مناسب آن است، اختیار نماید. پس اگر کشته است، حاکم، قتل یا مصلوب نمودن را اختیار کند. و اگر مال را برداشته است قطع را اختیار نماید. و اگر شمشیر کشیده و فقط ترسانده است، نفی بلد را اختیار کند. و تحقیقاً کلمات فقها و روایات مضطرب است و بهتر همان است که ما ذکر کردیم. ایشان با تصریح به این‌که تحقق عنوان محاربه منوط و مشروط به انجام قتل توسط محارب نیست، می‌نویسند: «ما ذکرنا فی المسالة السابقة حدّ المحارب؛ سواء قتل شخصاً او لا، وسواء رفع ولیّ الدم امره الی الحاکم او لا. نعم، مع الرفع یقتل قصاصاً مع کون المقتول کفواً، ومع عفوه فالحاکم مختار بین الامور الاربعة؛ سواء کان قتله طلباً للمال او لا، وکذا لو جرح ولم یقتل کان القصاص الی الولیّ، فلو اقتصّ کان الحاکم مختاراً بین الامور المتقدّمة حدّاً، وکذا لو عفا عنه‌» آنچه که در مساله سابق ذکر کردیم حدّ محارب است؛ خواه کسی را بکشد یا نه و خواه ولیّ دم ، امرش را نزد حاکم ببرد یا نه. البته درصورتی‌که نزد حاکم ببرد به‌عنوان قصاص کشته می‌شود درصورتی‌که مقتول کفو او باشد. و با عفو او، حاکم بین چهار امر مخیّر است؛ چه او را برای گرفتن مال کشته باشد یا نه. و همچنین اگر مجروح کند و نکشد، قصاص مربوط به ولیّ است؛ پس اگر قصاص بگیرد، حاکم بین امور گذشته از نظر حد، مختار است و همچنین است اگر ولیّ از آن عفو نماید. ۸. ۳ - راه‌های اثبات محاربه طرق اثبات محاربه چیست؟ بان‌ قالوا جمیعاً: «تعرّضوا لنا واخذوا منّا»، و امّا لو شهد بعضهم لبعض، وقال: «عرضوا لنا واخذوا من هؤلاء لا منّا»، قبل علی الاشبه.» محاربه با یک مرتبه اقرار - و بنابر احوط (استحبابی) با دو مرتبه - و با شهادت دو عادل ثابت می‌شود. و شهادت زن‌ها - جداگانه باشند یا با مردها - قبول نمی‌شود. و شهادت دزدها و محارب‌ها بعضی بر بعضی قبول نمی‌شود. و همچنین شهادت کسانی که مال از آن‌ها گرفته شده بعضی برای بعضی، به اینکه همه بگویند: «متعرض ما شدند و از ما گرفتند» قبول نمی‌شود. و اما اگر بعضی از آن‌ها برای بعضی شهادت دهد و بگوید: عارض ما شدند و از این‌ها گرفتند نه از ما، بنابر اشبه قبول می‌شود. و اگر بعد از دست‌یافتن بر او توبه کند، حدّ (محاربه) هم ساقط نمی‌شود. و تعیین مجازات سنگین از باب بازدارندگی نه انتقام‌جویی ؛ نکته قابل‌تامل این‌که توبه مجارب آن هم قبل از افتادن در چنگ عدالت موجب سقوط فقط حد محاربه است. به همین جهت اگر محارب در ضمن محاربه مرتکب مثلاً قتل شده باشد و یا مال کسی را برده باشد و یا بر جانی صدمه زده باشد که حق‌الناس به‌حساب می‌آید با توبه ساقط نمی‌گردد. ۸. ۵ - احکام محاربه ۱- این حکم برای « طلیع » ثابت نیست؛ و «طلیع» آن کسی است که مراقب قافله‌ها و مانند آن‌ها است تا به رفقایش از قطاع الطریق ، خبر بدهد. و همچنین این حکم برای « ردء » ثابت نیست؛ و «ردء» کسی است که برای نگهداری اموال، معاونت و کمک می‌نماید. و همچنین این حکم برای کسی که شمشیرش را بکشد یا سلاحش را مجهّز نماید تا محارب را بترساند و فساد او را دفع کند یا کسی را که به او قصد سوء نموده، دفع کند و مانند این‌ها از آنچه که قطع فساد است - نه افساد - ثابت نمی‌باشد. و همچنین برای صغیر و دیوانه و همچنین برای بازی‌کننده ثابت نیست. ۲- اگر بدون سلاح بر دیگری حمله کند تا مال او را بگیرد یا او را به قتل برساند، دفاع، جایز بلکه در دومی واجب است و لو اینکه به قتل او منجرّ شود، لیکن حکم‌ محارب بر او ثابت نیست. ۳- اگر مال را بدون محاربه بردارد، حکم محاربه بر او جاری نمی‌شود، مانند اینکه مال را بردارد و فرار کند، یا به‌زور و بدون کشیدن سلاح، بگیرد، یا در گرفتن اموال به وسائلی حیله نماید مانند تقلب در اسناد یا نامه‌ها و مانند این‌ها، که در این‌ها حدّ محارب و همچنین حدّ سارق ، جاری نمی‌شود؛ لیکن طبق نظر حاکم باید تعزیر شود. اگر عنوان محارب، بر دزد صدق کند، حکم او همان است که گذشت. نعم، یمکن القول بجواز الصلب علی نحو یموت به، و هو ایضاً لا یخلو من اشکال.» محارب به طور زنده مصلوب می‌شود - و باقی‌ماندن او به‌صورت مصلوب بیش از سه روز جایز نمی‌باشد - سپس پایین آورده می‌شود، پس اگر مرده باشد غسل و کفن می‌شود و بر او نماز خوانده می‌شود و دفن می‌گردد. و اگر زنده باشد، بعضی گفته‌اند که: در قتل او تسریع می‌شود. ولی این مشکل است؛ البته ممکن است گفته شود که جایز است طوری مصلوب شود که به سبب آن بمیرد، ولی این هم خالی از اشکال نیست. ۵- درصورتی‌که محارب محکوم به نفی بلد ‌شود، در محل تبعید به حال خود رها نمی‌شود. در تحریرالوسیله دراین‌رابطه آمده است: «اذا نفی المحارب عن بلده الی بلد آخر، یکتب الوالی - الی کلّ بلد یاوی الیه - بالمنع عن مؤاکلته ومعاشرته ومبایعته ومناکحته ومشاورته، والاحوط ان لا یکون اقلّ من سنة و ان تاب، ولو لم یتب استمرّ النفی الی ان یتوب، ولو اراد بلاد الشرک یمنع منها، قالوا: و ان مکّنوه من دخولها قوتلوا حتّی یخرجوه.» اگر محارب از شهرش به شهر دیگری تبعید شود، والی باید به هر شهری که در آن ماوی می‌گیرد بنویسد که از هم غذا شدن و معاشرت و خریدوفروش و ازدواج و مشاوره با او پرهیز شود. و احوط (وجوبی) آن است که کمتر از یک سال نباشد اگرچه توبه نماید. و اگر توبه نکند، نفی بلد او تا اینکه توبه نماید، استمرار پیدا می‌کند. و اگر بخواهد به بلاد شرک برود جلوگیری می‌شود. گفته‌اند: اگر او را تمکین نمودند که وارد بلاد شرک شود مقاتله می‌شوند تا او را بیرون کنند. ۶- در قطع که یکی از مجازات‌های محاربه که حاکم در انتخاب آن مخیر است، وقوع سرقت توسط محارب شرط نیست. تا چه رسد به اعتبار نصاب یا حرز ، بلکه امام (علیه‌السلام) به‌مجرد صدق محارب مخیّر است. و اگر قطع شود احوط (وجوبی) آن است که ابتدا دست راست سپس پای چپش قطع شود. و بهتر آن است که بعد از قطع دست راست صبر شود تا خون بند بیاید، و اگر دست راست یا هر دو عضو را نداشته باشد، امام (علیه‌السلام) غیر قطع را اختیار می‌کند. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۲۶، کتاب الحدود، الفصل السادس فی حد المحارب، مسالة۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۲۶، کتاب الحدود، الفصل السادس فی حد المحارب، مسالة۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۲۷، کتاب الحدود، الفصل السادس فی حد المحارب، مسالة۵، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۲۷، کتاب الحدود، الفصل السادس فی حد المحارب، مسالة۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۲۶، کتاب الحدود، الفصل السادس فی حد المحارب، مسالة۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۲۷، کتاب الحدود، الفصل السادس فی حد المحارب، مسالة۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۲۶، کتاب الحدود، الفصل السادس فی حد المحارب، مسالة۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۲۸، کتاب الحدود، الفصل السادس فی حد المحارب، مسالة۱۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۲۷، کتاب الحدود، الفصل السادس فی حد المحارب، مسالة۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۲۷، کتاب الحدود، الفصل السادس فی حد المحارب، مسالة۹، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۲۸، کتاب الحدود، الفصل السادس فی حد المحارب، مسالة۱۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۲۸، کتاب الحدود، الفصل السادس فی حد المحارب، مسالة۱۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

در فقه امامیه نیز (مکتب اهل بیت علیهم‌السلام)، محارب کسى است که سلاح به دست گیرد و ناامنى ایجاد کند(یاغى)، خواه درون شهر باشد یا بیرون از شهر. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در فقه امامیه، محارب کسی است که با سلاح به دست گرفتن، ناامنی ایجاد کند، چه در داخل شهر و چه در خارج از آن. شاخه: کیفری

هدف از تشریع دین اسلام، اجراى عدالت و برابر بودن همه ‌ی مردم از حیث انسانیت (سیاه و سفید، عرب و عجم ، فقیر و غنی و...) و راحتی جامعه ‌ی بشری است که با اجراى کامل حدود الهی ، اموال، ناموس و جان مردم از هر خطری محفوظ می‌ ماند؛ حتی امنیت بیگانگان نیز در سایه‌ی همین احکام تأمین می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هدف از تشریع دین اسلام، اجرای عدالت و برابری انسان‌ها و راحتی جامعه بشری است که با اجرای کامل حدود الهی، اموال، ناموس و جان مردم از هر خطری محفوظ می‌ماند. شاخه: کیفری

افراد جنایتکارى که امنیت و آرامش عمومى را سلب کنند و اموال و ناموس مردم را تهدید نمایند و مردم را در معرض خطر قتل و غارت خود قرار دهند، باید سخت مجازات شوند که قرآن در مجازات راهزنان می‌فرماید: «إِنَّما جَزاءُ الَّذِینَ یُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی‌الْأَرْضِ فَساداً أَنْ‌یقَتَّلُوا أو...» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): افراد جنایتکاری که امنیت و آرامش عمومی را سلب کرده و اموال و ناموس مردم را تهدید می‌کنند، باید سخت مجازات شوند، از جمله اعدام. شاخه: کیفری

تعدی به حریم بندگان خدا با ترساندن و ایجاد وحشت در میان آن‌ها و بر هم زدن امنیت جامعه‌ی بشری، در حقیقت تعدی به حریم خدا و مخالفت با خواسته‌ی پروردگار است که همان امنیت و آرامش بندگان ‌باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تعدی به حریم بندگان خدا از طریق ترساندن، ایجاد وحشت و برهم زدن امنیت جامعه، در حقیقت تعدی به حریم خدا و مخالفت با خواسته‌ی پروردگار است. شاخه: کیفری

تعدی به حریم بندگان خدا با ترساندن و ایجاد وحشت در میان آن‌ها و بر هم زدن امنیت جامعه‌ی بشری، در حقیقت تعدی به حریم خدا و مخالفت با خواسته‌ی پروردگار است که همان امنیت و آرامش بندگان ‌باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تعدی به حریم بندگان خدا با ترساندن و ایجاد وحشت در میان آن‌ها و بر هم زدن امنیت جامعه بشری، در حقیقت تعدی به حریم خدا و مخالفت با خواسته‌ی پروردگار است که همان امنیت و آرامش بندگان باشد. شاخه: کیفری

«إِنَّما جَزاءُ الَّذِینَ یُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی‌الْأَرْضِ فَساداً أَنْ‌یقَتَّلُوا أو...» «کیفر آن‌ها که با خدا و پیامبر به جنگ بر مى ‌خیزند و در روى زمین دست به فساد مى‌ زنند (و با تهدید به اسلحه به جان و مال و ناموس مردم حمله مى ‌برند)، این است که إعدام شوند، یا...» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کیفر کسانی که با خدا و پیامبر به جنگ برمی‌خیزند و در روی زمین دست به فساد می‌زنند (با تهدید به اسلحه به جان و مال و ناموس مردم حمله می‌برند)، اعدام است. شاخه: کیفری

در فقه امامیه نیز (مکتب اهل بیت علیهم‌السلام)، محارب کسى است که سلاح به دست گیرد و ناامنى ایجاد کند(یاغى)، خواه درون شهر باشد یا بیرون از شهر. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در فقه امامیه، محارب کسی است که سلاح به دست گیرد و ناامنی ایجاد کند، خواه درون شهر باشد یا بیرون از شهر. شاخه: کیفری

«کیفر آن‌ها که با خدا و پیامبر به جنگ بر مى ‌خیزند و در روى زمین دست به فساد مى‌ زنند (و با تهدید به اسلحه به جان و مال و ناموس مردم حمله مى ‌برند)، این است که إعدام شوند، یا...» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کیفر کسانی که با خدا و پیامبر به جنگ برمی‌خیزند و در زمین فساد می‌کنند (با تهدید به اسلحه به جان و مال و ناموس مردم حمله می‌کنند)، اعدام است. شاخه: کیفری · ارتباط با قانون: سوره مائده/آیه ۳۳

تعدی به حریم بندگان خدا با ترساندن و ایجاد وحشت در میان آن‌ها و بر هم زدن امنیت جامعه‌ی بشری، در حقیقت تعدی به حریم خدا و مخالفت با خواسته‌ی پروردگار است که همان امنیت و آرامش بندگان ‌باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تعدی به حریم بندگان خدا با ترساندن و ایجاد وحشت و برهم زدن امنیت جامعه، در حقیقت تعدی به حریم خدا و مخالفت با خواسته‌ی پروردگار است که همان امنیت و آرامش بندگان است. شاخه: کیفری