نکتهٔ فقهی: تنفیذ عمل حقوقی قابل ابطال

تنفیذ حکم به معنای اجرای حکم و انفاذ حکم در کلمات فقها به معنای قضاوت کردن نیز به کار رفته است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تنفیذ حکم به معنای اجرای حکم قضایی است و در کلمات فقها گاهی به معنای قضاوت کردن نیز به کار رفته است. شاخه: آیین دادرسی

حکم حاکمِ فاقد شرایطِ داوری تنفیذ ( اجرا ) نمی‌شود، هرچند حکم او مطابق با قواعد باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حکم حاکمی که شرایط داوری را ندارد، حتی اگر مطابق با قواعد باشد، تنفیذ (اجرا) نمی‌شود و نقض آن واجب است. شاخه: آیین دادرسی

تنفیذ (اجرای) حکم قاضی در صورتی که مخالف با ادلّه قطعی نباشد، هرچند مخالف با اجتهاد دیگر قضات باشد بر آنان واجب است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تنفیذ (اجرای) حکم قاضی در صورتی که مخالف با ادله قطعی نباشد، حتی اگر مخالف با اجتهاد دیگر قضات باشد، بر آنان واجب است. شاخه: آیین دادرسی

حکمی که از یک قاضی صادر شده و به قاضی دیگر رسیده است ـ در صورت گواهی دو مرد عادل بر انشاء حکم توسط قاضی نخست و شاهد گرفتن قاضی یادشده، آن دو نفر را بر حکم خویش ـ تنفیذ (اجرا) می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حکمی که از یک قاضی صادر شده و به قاضی دیگر رسیده است، در صورت گواهی دو مرد عادل بر انشاء حکم توسط قاضی نخست و شاهد گرفتن قاضی یادشده، آن دو نفر را بر حکم خویش، تنفیذ (اجرا) می‌شود. شاخه: آیین دادرسی

اگر در واقعه‌ای مرافعه را نزد قاضی‌ای ببرند که قبلاً در آن واقعه حکم کرده است درصورتی‌که حکمش یادش باشد جایز است که طبق آن فعلاً حکم نماید اگرچه مستند آن را متذکر نباشد؛ و اگر حکم یادش نیاید و بیّنه بر آن قائم شود حکم کردن، برای او جایز است و همچنین است اگر خط و مهرش را ببیند و از آن‌ها قطع یا اطمینان به آن حاصل شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر قاضی قبلاً در واقعه‌ای حکم کرده باشد و حکمش را به یاد داشته باشد، جایز است که طبق آن حکم نماید، حتی اگر مستند آن را به یاد نیاورد. اگر حکم را به یاد نیاورد و بینه بر آن قائم شود یا خط و مهرش را ببیند و قطع یا اطمینان حاصل کند، حکم کردن برای او جایز است. شاخه: آیین دادرسی

و اگر رای فعلی او با رای سابقش که به آن حکم نموده است، فرق کرده باشد، تنفیذ حکمش جایز است، مگر اینکه علم به خلاف آن داشته باشد، به اینکه حکم او مخالف حکم ضروری یا اجماع قطعی باشد که نقض آن بر او واجب است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر رأی فعلی قاضی با رأی سابقش که به آن حکم نموده است، فرق کرده باشد، تنفیذ حکمش جایز است، مگر اینکه علم به خلاف آن داشته باشد، به اینکه حکم او مخالف حکم ضروری یا اجماع قطعی باشد که نقض آن بر او واجب است. شاخه: آیین دادرسی

تنفیذ حکم کسی که اهلیّت قضاوت دارد، برای حاکم بدون فحص از مستند او، جایز است. و برای او حکم در آن واقعه، درصورتی‌که علم به موافقت آن با رای خودش نداشته باشد جایز نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تنفیذ حکم کسی که اهلیت قضاوت دارد، برای حاکم بدون فحص از مستند او، جایز است. اما حکم در آن واقعه، درصورتی‌که علم به موافقت آن با رأی خودش نداشته باشد، جایز نیست. شاخه: آیین دادرسی

امضای حکم قاضی اول، برای دومی وقتی جایز است که یا به نحو مشافهه یا تواتر و مانند این‌ها بداند که حکم از قاضی اول صادر شده است و در جواز آن به‌واسطه اقرار محکوم علیه، اشکال است. و مشاهده خط و امضای او و قیام بیّنه بر آن کفایت نمی‌کند. البته اگر بیّنه قائم شود که او حکم به آن نموده است ظاهراً امضای آن جایز است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): امضای حکم قاضی اول، برای قاضی دوم وقتی جایز است که یا به نحو مشافهه یا تواتر و مانند این‌ها بداند که حکم از قاضی اول صادر شده است. مشاهده خط و امضای او و قیام بینه بر آن کفایت نمی‌کند، مگر اینکه بینه قائم شود که او حکم به آن نموده است. شاخه: آیین دادرسی

امضای حکمی که از غیر اهلش صادر شده جایز نیست، خواه از غیر مجتهد باشد یا از غیر عادل و مانند این‌ها؛ اگرچه معلوم باشد که طبق قواعد است، بلکه در صورت بردن مرافعه نزد او یا مطلقاً، نقض آن واجب است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): امضای حکمی که از غیر اهلش صادر شده جایز نیست، خواه از غیر مجتهد باشد یا از غیر عادل و مانند این‌ها؛ حتی اگر معلوم باشد که طبق قواعد است، بلکه نقض آن واجب است. شاخه: آیین دادرسی

اعتبار بخشی عمل حقوقیِ قابل ابطال و همچنین اجرای حکم را تَنفیذ گویند و از معنای دوم در بابهای صلات ، وصیّت و قضاء سخن گفته شده است.

از تنفیذ به معنای نخست، به امضا ، اجازه کردن و تأیید نیز تعبیر می‌شود، مانند تنفیذ عقد فضولی توسط مالک ، تنفیذ وصیّت به بیشتر از یک سوم ترکه توسط ورثه . تنفیذ حکم به معنای اجرای حکم و انفاذ حکم در کلمات فقها به معنای قضاوت کردن نیز به کار رفته است.

در کراهت انفاذ حکم ـ به معنای قضاوت کردن ـ در مسجد اختلاف است؛ لیکن استحباب آن به ظاهر کلمات برخی فقها نسبت داده شده است. برخی نیز احتمال داده‌اند که مراد از انفاذ حکم ، در کلمات فقها اجرای حکم ـ مانند زندانی کردن و اجرای تعزیر ـ است نه قضاوت. منبع: جواهر الکلام، ج۱۴، ص۱۱۶-۱۱۵

اجرای وصیّت واجد شرایط، بر وصیّ واجب است. وصیّ اگر از تنفیذ وصیّت ناتوان باشد برکنار نمی‌گردد، بلکه نیرویی کمکی برای او گمارده می‌شود. منبع: جواهر الکلام، ج۲۸، ص۳۶۶ · جواهر الکلام، ج۲۸، ص۴۲۰

حکم حاکمِ فاقد شرایطِ داوری تنفیذ ( اجرا ) نمی‌شود، هرچند حکم او مطابق با قواعد باشد. تنفیذ (اجرای) حکم قاضی در صورتی که مخالف با ادلّه قطعی نباشد، هرچند مخالف با اجتهاد دیگر قضات باشد بر آنان واجب است. حکمی که از یک قاضی صادر شده و به قاضی دیگر رسیده است ـ در صورت گواهی دو مرد عادل بر انشاء حکم توسط قاضی نخست و شاهد گرفتن قاضی یادشده، آن دو نفر را بر حکم خویش ـ تنفیذ (اجرا) می‌شود. و اگر حکم یادش نیاید و بیّنه بر آن قائم شود حکم کردن، برای او جایز است و همچنین است اگر خط و مهرش را ببیند و از آن‌ها قطع یا اطمینان به آن حاصل شود. و اگر رای فعلی او با رای سابقش که به آن حکم نموده است، فرق کرده باشد، تنفیذ حکمش جایز است، مگر اینکه علم به خلاف آن داشته باشد، به اینکه حکم او مخالف حکم ضروری یا اجماع قطعی باشد که نقض آن بر او واجب است. ۲- تنفیذ حکم کسی که اهلیّت قضاوت دارد، برای حاکم بدون فحص از مستند او، جایز است. و برای او حکم در آن واقعه، درصورتی‌که علم به موافقت آن با رای خودش نداشته باشد جایز نیست. و اگر چنین علمی داشته باشد آیا حق حکم دارد یا نه؟ ظاهر آن است که بعد از حکم قاضی اول، اثری برای حکم او به‌حسب واقعه نباشد؛ اگرچه گاهی در اجرای حکم، مانند تنفیذ مؤثر است، ولی این هم در واقعه اثر ندارد اگرچه احیاناً در اجرای آن اثر بگذارد. و در جواز تنفیذ، فرقی نیست بین اینکه قاضی زنده باشد یا مرده و بین اینکه بر اهلیت باقی باشد یا نه، به‌شرط آن‌که امضای او موجب اغرای دیگری نباشد به اینکه او فعلاً اهلیت دارد. امضای حکم قاضی اول، برای دومی وقتی جایز است که یا به نحو مشافهه یا تواتر و مانند این‌ها بداند که حکم از قاضی اول صادر شده است و در جواز آن به‌واسطه اقرار محکوم علیه، اشکال است. و مشاهده خط و امضای او و قیام بیّنه بر آن کفایت نمی‌کند. البته اگر بیّنه قائم شود که او حکم به آن نموده است ظاهراً امضای آن جایز است. ۳- امضای حکمی که از غیر اهلش صادر شده جایز نیست، خواه از غیر مجتهد باشد یا از غیر عادل و مانند این‌ها؛ اگرچه معلوم باشد که طبق قواعد است، بلکه در صورت بردن مرافعه نزد او یا مطلقاً، نقض آن واجب است. منبع: مهذب الاحکام، ج۲۷، ص۳۵ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۰ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۳۰۶ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۳۷، کتاب القضاء، القول فی صفات القاضی و ما یناسب ذلک، مسالة۹، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۳۷، کتاب القضاء، القول فی صفات القاضی و ما یناسب ذلک، مسالة۱۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۳۸، کتاب القضاء، القول فی صفات القاضی و ما یناسب ذلک، مسالة۱۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۳۷، کتاب القضاء، القول فی صفات القاضی و ما یناسب ذلک، مسالة۱۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش