نکتهٔ فقهی: جواز تصرف متعارف در منزل دایی بدون اذن

دایى محرم انسان است؛ بنابر این، ازدواج با او جایز و صحیح نیست؛ هرچند با واسطه باشد، مانند دایى پدر یا مادر. در این حکم فرقى بین دایى نسبى و رضاعی نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ازدواج با دایی، چه نسبی و چه رضاعی، و همچنین دایی پدر یا مادر، جایز و صحیح نیست. شاخه: خانواده

دیگر این‌که به‌غیراز پدر و جد پدری کسان دیگر مثل «مادر و جد مادری ولو از طرف مادر پدر - به اینکه مثلاً پدر مادر پدر باشد - و برادر و عمو و دایی‌ و اولاد ایشان، بر آن‌ها (صغیر و صغیره و دیوانه‌) ولایت ندارند.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): دایی بر صغیر و صغیره و دیوانه ولایت ندارد و تنها پدر و جد پدری دارای ولایت هستند. شاخه: خانواده

بنابراین «عقدی که از غیر وکیل و ولیّ صادر شده « فضولی » نامیده می‌شود و با اجازه صحیح می‌شود؛ چه از دو طرف فضولی باشد، یا ازیک‌طرف؛ و چه مورد عقد، صغیر باشد یا کبیر؛ و چه عقدکننده خویشاوند مورد عقد باشد؛ مانند برادر و عمو و دایی‌، یا بیگانه باشد.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عقدی که بدون اذن وکیل یا ولیّ منعقد شده باشد (عقد فضولی)، با اجازه بعدی صحیح می‌شود، چه طرفین فضولی باشند یا یک طرف، و چه مورد عقد صغیر باشد یا کبیر، و چه عقدکننده خویشاوند باشد یا بیگانه. شاخه: خانواده

نفقه دایى بر انسان واجب نیست، هرچند مستحب است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نفقه دایی بر انسان واجب نیست، هرچند مستحب است. شاخه: خانواده

و بر دخترها و بر غیر پسر بزرگ‌تر از میان پسران و بر بقیه خویشان، حتی مردها مثل پدر و برادر و عمو و دایی‌ واجب نیست، اگرچه وجوب قضا بر مردهایشان احوط (استحبابی) است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): قضای نمازهای فوت شده پدر بر پسر بزرگ‌تر واجب است، اما بر دایی و سایر خویشاوندان واجب نیست، هرچند احوط (استحبابی) است که مردان خویشاوند قضا کنند. شاخه: خانواده

اگر وقف ترتیبی باشد، کیفیت آن تابع چیزی است که واقف قرار داده، گاهی ترتیب را بین طبقه سابق و طبقه بعدی قرار می‌دهد و در این صورت الاقرب فالاقرب نسبت به واقف رعایت می‌شود و فرزند با پدرش و پسر برادر با عمو و عمه‌اش و پسر خواهر با دایی‌ و خاله‌اش شریک نمی‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در وقف ترتیبی که بر اساس الاقرب فالاقرب تنظیم شده باشد، فرزند با پدرش، پسر برادر با عمو و عمه‌اش، و پسر خواهر با دایی و خاله‌اش شریک نمی‌شوند. شاخه: اموال و مالکیت

اگر دایى با دیگر افراد طبقه سوم جمع شود، بنابر مشهور دو سوم مال به عمو و عمه و یک سوم آن به دایى و خاله مى‌رسد که به طور مساوى میانشان تقسیم مى‌گردد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر دایی با دیگر افراد طبقه سوم (عمو و عمه و خاله) جمع شود، دو سوم مال به عمو و عمه و یک سوم آن به دایی و خاله می‌رسد که به طور مساوی میانشان تقسیم می‌گردد. شاخه: ارث و وصیت

از آن در بابهاى تجارت ، نکاح ، اطعمه و اشربه و ارث نام برده‌اند.

انسان مى‌تواند مالک دایى خود- که برده است- گردد، گرچه مکروه است دایى محرم انسان است؛ بنابر این، ازدواج با او جایز و صحیح نیست؛ هرچند با واسطه باشد، مانند دایى پدر یا مادر. در این حکم فرقى بین دایى نسبى و رضاعی نیست. و در انتخاب همسر به توجه به صفات داییِ زنی که اختیار می‌گردد توصیه شده است. و در خبر دیگر است: «برای نطفه‌های خود اختیار کنید پس به‌درستی که فرزندان شبیه دایی‌ها می‌باشند». دیگر این‌که به‌غیراز پدر و جد پدری کسان دیگر مثل «مادر و جد مادری ولو از طرف مادر پدر - به اینکه مثلاً پدر مادر پدر باشد - و برادر و عمو و دایی‌ و اولاد ایشان، بر آن‌ها (صغیر و صغیره و دیوانه‌) ولایت ندارند.» بنابراین «عقدی که از غیر وکیل و ولیّ صادر شده « فضولی » نامیده می‌شود و با اجازه صحیح می‌شود؛ چه از دو طرف فضولی باشد، یا ازیک‌طرف؛ و چه مورد عقد، صغیر باشد یا کبیر؛ و چه عقدکننده خویشاوند مورد عقد باشد؛ مانند برادر و عمو و دایی‌، یا بیگانه باشد.» ۲. ۱ - نفقه دایی نفقه دایى بر انسان واجب نیست، هرچند مستحب است. ۲. ۲ - عدم وجوب قضا نماز برادرزاده بر دایی بر ولیّ میّت که پسر بزرگ‌تر باشد، واجب است نمازهای پدرش را که به‌خاطر عذری از قبیل خواب و فراموشی و مانند این‌ها فوت شده، قضا نماید. و بر دخترها و بر غیر پسر بزرگ‌تر از میان پسران و بر بقیه خویشان، حتی مردها مثل پدر و برادر و عمو و دایی‌ واجب نیست، اگرچه وجوب قضا بر مردهایشان احوط (استحبابی) است. ۲. ۳ - عدم شراکت با خواهر زاده در وقف بر طبقات اگر وقف ترتیبی باشد، کیفیت آن تابع چیزی است که واقف قرار داده، گاهی ترتیب را بین طبقه سابق و طبقه بعدی قرار می‌دهد و در این صورت الاقرب فالاقرب نسبت به واقف رعایت می‌شود و فرزند با پدرش و پسر برادر با عمو و عمه‌اش و پسر خواهر با دایی‌ و خاله‌اش شریک نمی‌شود. ۲. ۴ - تصرفات از منزل دایی خوردن از منزل دایى بدون اذن او در حدّ متعارف ، بدون تباه کردن و علم نداشتن به ناخشنودى وى جایز است. ۲. ۵ - ارث بردن دایی دایى در ارث جزء طبقه سوم به شمار مى‌رود. و «اهل طبقه سوم از صاحبان انساب ، دارای فرض نمی‌باشند.» پس اگر وارث میت منحصر به دایى او باشد، همه مال به او مى‌رسد و اگر متعدد باشند، مال به طور مساوى میان آنان تقسیم مى‌شود، مگر آنکه برخى پدری و مادری یا پدرى و برخى دیگر مادرى باشند، که در این صورت، دایى مادرى، اگر یکى باشد یک ششم و اگر متعدد باشند یک سوم ارث مى‌برند و باقى مانده به دایى پدرى و مادرى میت مى‌رسد. اگر دایى با دیگر افراد طبقه سوم جمع شود، بنابر مشهور دو سوم مال به عمو و عمه و یک سوم آن به دایى و خاله مى‌رسد که به طور مساوى میانشان تقسیم مى‌گردد. منبع: جواهر الکلام ج۲۴، ص ۱۴۴- ۱۴۵ · جواهر الکلام ج۲۹، ص ۲۴۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۵۵، کتاب النکاح، مسالة۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۷۳، کتاب النکاح، فصل فی اولیاء العقد، مسالة۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۷۶، کتاب النکاح، فصل فی اولیاء العقد، مسالة۱۳ · جواهر الکلام ج۳۱، ص ۳۶۸- ۳۷۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۲۳۸، کتاب الصلاة، القول فی صلاة القضاء، مسالة۱۶ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۷۹، کتاب الوقف، مسالة۵۱ · جواهر الکلام ج۳۶، ص ۴۰۶ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۰۲، کتاب المواریث، الامر الثالث فی السهام · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۰۳، کتاب المواریث، الامر الثالث فی السهام، مسالة۱ · جواهر الکلام ج۳۹، ص ۱۷۲ و ۱۸۱ · جواهر الکلام ج۳۹، ص۱۸۲