نکتهٔ فقهی: حالّ شدن دین مؤجل با فوت بدهکار (حال (فقه))

حالّ مقابل مؤجّل است. حالّ دو اطلاق دارد: یکى نقد و دیگرى بدهی مدّت دارى که مدتش سرآمده باشد.

حالّ مقابل مؤجّل است. حالّ دو اطلاق دارد: یکى نقد و دیگرى بدهی مدّت دارى که مدتش سرآمده باشد. عنوان یاد شده در بابهاى مختلفى از قبیل حج ، تجارت ، دین، وکالت و نکاح به کار رفته است.

۲. ۱ - باب حج کسى که به اندازۀ به جا آوردن حج مال دارد، لیکن به همان اندازه نیز‌ بدهی حالّ دارد، حج بر او واجب نمى‌شود. وجوب حج در صورت مؤجّل بودن دین، اختلافى است. ‌ کسى که به مقدار استطاعت شرعى از دیگرى طلبکار است، در صورت حالّ بودن طلب و توانایى بر وصول آن، مستطیع ، و گزاردن حج بر او واجب است. ‌ ۲. ۲ - باب تجارت چنانچه در معامله براى تحویل کالا و بهاى آن، مدت ذکر نگردد، معامله نقدى خواهد بود. ‌ ۲. ۳ - باب دین با مرگ بدهکار بدهى مدت دار او حالّ مى‌شود؛ لیکن به قول مشهور با مرگ طلبکار، طلب مدت دار وى حالّ نمى‌گردد. ‌ پرداخت بدهى در صورت حالّ بودن آن و تمکّن بدهکار از ادا و مطالبۀ طلبکار بر بدهکار واجب و تأخیر در پرداخت آن حرام است. ‌ ۲. ۴ - باب وکالت کسى که از طرف دیگرى در معامله‌اى وکیل شده، در صورت مطلق بودن وکالت ، تنها مى‌تواند به ثمن المثل - نه کمتر- آن هم به صورت حالّ- نه مؤجّل - داد و ستد کند. ۲. ۵ - باب نکاح در صورت حالّ بودن مهر ، زوجه مى‌تواند پیش از دریافت آن، از تمکین خود دارى کند، به شرط آنکه قبلًا آمیزش تحقق نیافته باشد. منبع: جواهر الکلام، ج۱۷، ص۲۵۸-۲۵۹ · منتهى المطلب، ج۱۰، ص۸۰ · مستمسک العروة، ج۱۰، ص۸۹ · مهذّب الاحکام، ج۱۲، ص۶۱-۶۲ · مسالک الافهام، ج۳، ص۲۲۳ · کفایة الاحکام، ج۱، ص۴۸۰ · الحدائق الناضرة، ج۲۰، ص۱۶۴ · تذکرة الفقهاء، ج۱۴، ص۴۱۸-۴۲۱ · الحدائق الناضرة، ج۲۰، ص۱۹۴ · تذکرة الفقهاء، ج۱۳، ص۱۲ · جواهر الکلام، ج۲۷، ص۳۶۶ · جواهر الکلام، ج۳۱، ص۴۱

کسى که به اندازۀ به جا آوردن حج مال دارد، لیکن به همان اندازه نیز‌ بدهی حالّ دارد، حج بر او واجب نمى‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر فردی به اندازه کافی مال برای حج داشته باشد، اما به همان میزان بدهی حالّ نیز داشته باشد، حج بر او واجب نمی‌شود. شاخه: مدنی

کسى که به مقدار استطاعت شرعى از دیگرى طلبکار است، در صورت حالّ بودن طلب و توانایى بر وصول آن، مستطیع، و گزاردن حج بر او واجب است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر فردی به مقدار استطاعت شرعی از دیگری طلبکار باشد و این طلب حالّ و قابل وصول باشد، حج بر او واجب است. شاخه: مدنی

چنانچه در معامله براى تحویل کالا و بهاى آن، مدت ذکر نگردد، معامله نقدى خواهد بود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در معاملات، اگر برای تحویل کالا و بهای آن مدتی ذکر نشود، معامله به صورت نقد تلقی می‌شود. شاخه: تجارت

پرداخت بدهى در صورت حالّ بودن آن و تمکّن بدهکار از ادا و مطالبۀ طلبکار بر بدهکار واجب و تأخیر در پرداخت آن حرام است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): پرداخت بدهی در صورتی که حالّ باشد و بدهکار توانایی پرداخت داشته باشد و طلبکار نیز آن را مطالبه کند، بر بدهکار واجب است و تأخیر در آن حرام است. شاخه: مدنی

کسى که از طرف دیگرى در معامله‌اى وکیل شده، در صورت مطلق بودن وکالت، تنها مى‌تواند به ثمن المثل - نه کمتر- آن هم به صورت حالّ- نه مؤجّل - داد و ستد کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): وکیلی که در معامله‌ای وکالت مطلق دارد، تنها می‌تواند به ثمن‌المثل و به صورت حالّ (نه مؤجل) معامله کند. شاخه: مدنی