نکتهٔ فقهی: حد قذف (دشنام (فقه))

به سب، ناسزا و فحش دشنام گفته می‌شود و از احکام دشنام در بابهاى طهارت ، تجارت و حدود سخن گفته‌اند.

دشنام نام یا نسبت زشتى است که هنگام ناراحتى و تنفر از کسى به او داده مى‌شود. بنابراین، کلماتى که مفاد آنها هتک و اهانت به دیگرى است، مصداق دشنام یا سبّ به شمار مى‌روند، مانند قذف (نسبت زنا یا لواط دادن به کسى) و کسى را با لقب زشت خواندن، از قبیل فاسق ، پست، نجس ، سگ و خوک . منبع: مصباح الفقاهة، ج۱، ص۲۸۰

دشنام دادن به مسلمان حرام است، مگر آنکه طرف به سبب بدعت گذارى یا تظاهر به کارهاى خلاف شرع مستحق آن باشد. منبع: جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۱۲

دشنام بر حسب نوع آن و فرد دشنام داده شده داراى آثار متفاوتى است، از آن جمله: حد ، تعزیر و تأدیب، کفر و نجاست ، قتل . ۴. ۱ - حدّ دشنام در قالب قذف دشنام دادن به مسلمان در قالب قذف، موجب ثبوت حدّ قذف (هشتاد تازیانه ) است. ۴. ۲ - دشنام به غیرقذف به مسلمان و به قذف به غیرمسلمان دشنام دادن به مسلمان ب. غ. قذف و نیز غیرمسلمان در قالب قذف موجب ثبوت تعزیر است. بنابر مشهور ، در سبّ کفار نسبت به یکدیگر، تعزیر ثابت نیست، مگر آنکه بیم فتنه باشد، که در این صورت، امام هرگونه صلاح بداند مانع پیدایش فتنه مى‌شود. ۴.۲. ۱ - حکم دشنام کودکان هرگاه کودکان ممیز یکدیگر را دشنام دهند، ادب مى‌شوند. ۴. ۳ - کفر و نجاست سبّ پیامبر اعظم صلّى‌اللَّه‌علیه‌وآله یا یکى از اهل بیت آن حضرت در صورتى که از روى عداوت و دشمنى باشد، موجب کفر و نجاست سبّ کننده مى‌شود و او مصداق ناصبی خواهد بود؛ لیکن اگر از روى عداوت نباشد، در اینکه چنین اثرى بر آن مترتّب مى‌شود یا نه اختلاف است. ۴. ۴ - قتل سب کننده کشتن سبّ کننده پیامبر صلّى‌اللَّه‌علیه‌وآله یا یکى از امامان معصوم علیه‌السّلام و یا حضرت فاطمه سلام‌اللَّه‌علیها واجب است؛ نیز کشتن او براى شنونده سبّ در صورت توانایى و ایمن بودن از ضرر ، جایز ، بلکه واجب است، و بنابر مشهور، نیازى به اذن حاکم شرع نیست. به تصریح برخى، حکم سبّ سایر پیامبران نیز همین است، بلکه بعضى قدما بر آن ادعاى اجماع کرده‌اند. بنابر تصریح برخى، کسى که مادر رسول خدا صلّى‌اللَّه‌علیه‌وآله یا امامان معصوم علیهم‌السّلام را سبّ به قذف کند مرتد است و کشته مى‌شود. منبع: جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۲۹ · المقنعة، ص۷۹۶ · جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۳۱-۴۳۲ · المقنعة، ص۷۹۸ · جواهر الکلام، ج۶، ص۵۵-۵۶ · الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج۹، ص۱۹۴-۱۹۵ · إصباح الشیعة بمصباح الشریعة، ص۵۲۰ · غنیة النزوع إلی علمی الأصول و الفروع، ص۴۲۸ · تحریر الاحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة، ج۵، ص۴۱۰

فحش دادن در اسلام، حتی در شوخی‌ها «جایز نیست.» ۵. ۱ - فحش دادن به بهانه تربیت و هدایت چه فحش دادن به دیگری باعث تحول روحی و یا اثر تربیتی اسلامی در وی باشد یا نه، «فحش حرام است و فرقی در بین نیست.» و در زندگانی حضرات و اولیاء اللَّه دیده نشده که آنان فحش داده و آن را به‌عنوان یک وسیله تربیتی برای هدایت و انسان‌سازی مطرح کرده باشند، یا قرآن برای تکان یا هدایت انسان فحش را مطرح کرده باشد. «چنین چیزی نیست و فحش وسیله تربیت و هدایت نمی‌شود.» پس «جایز نیست برای جلوگیری از معصیت ، ارتکاب معصیت مثل فحش ‌ و دروغ و اهانت، مگر آن که معصیت، از چیزهایی باشد که مورد اهتمام شارع مقدس باشد و راضی نباشد به آن به‌هیچ‌وجه، مثل قتل نفس محترمه ، در این صورت باید جلوگیری کند به هر نحو ممکن است.» ۵. ۲ - فحش دادن در حال احرام «فسوق» که از محرمات احرام است «اختصاص به‌دروغ ندارد، بلکه شامل فحش‌ دادن و فخر کردن به دیگران هم می‌شود. و در فسوق کفّاره نیست، بلکه توبه کردن از آن واجب است، و مستحب است چیزی را کفّاره بدهد و بهتر آن است که گاوی را ذبح کند.» ۵. ۳ - فحش دادن از رادیو و تلویزیون در وجوب ترتیب آثار بر اقرار به‌واسطه تلفن یا بلندگو یا رادیو و مانند این‌ها درصورتی‌که معلوم باشد که صدا از مقرّ است و به طور مستقیم م. ب. - نه آنکه از ضبط‌صوت‌ها باشد - اشکالی نیست؛ خواه اقرار به حقی برای غیر او باشد - حتی به چیزی که موجب قصاص است - یا به چیزی که موجب حدی از حدود اللَّه باشد. همان‌طور که در شنیدن بیّنه بر حق یا حد، درصورتی‌که به طور مستقیم - نه از ضبط‌صوت‌ها - اقامه شود و معلوم باشد که صدا از دو شاهد عادل می‌باشد، اشکالی نیست. و همچنین ترتیب آثار بر حکم حاکم و ثبوت حق به آن و همچنین هلال و غیر آن‌ها از موارد حکم، با وجود شرط مذکور، واجب است. و ظاهر آن است که قسم دادن قاضی، به‌واسطه بلندگو یا تلفن کسی را که بر او قسم است و قسم او از پشت آن‌ها با شرط مذکور، جایز باشد. و ظاهر آن است که این حکم در سایر مواردی که حکم در آن‌ها بر انشا یا اخبار، مترتب م. ب. جریان دارد، مانند قذف و لعان و غیبت و تهمت و فحش و بقیه چیزهایی که موضوع برای حکم می‌باشد، به شرطی که معلوم باشد که متکلم فلان کس است یا بیّنه بر آن قائم شود. ۵. ۴ - عدم تحقق خلع با کراهت ناشی از فحش ظاهر آن است که کراهتی که در خلع شرط شده، فرقی نمی‌کند که ذاتی باشد و از خصوصیات شوهر نشات گرفته باشد؛ مانند زشتی قیافه و بدی اخلاق و فقر و غیر آن و یا اینکه کراهت از بعضی از عوارض ناشی شده باشد مثل وجود هوو و ایفانکردن زوج بعضی از حقوق واجب یا مستحب را. ولی اگر کراهت و طلب مفارقت از جهت اذیت کردن شوهر با ناسزا و دشنام ‌ و زدن و مانند این‌ها باشد، پس زن بخواهد که خودش را از آن‌ها خلاص کند پس چیزی را بذل نماید تا او را طلاق دهد، در این صورت اگر او را طلاق دهد، خلع محقّق نمی‌شود و آنچه را که از او گرفته بر او حرام است و لیکن طلاق با وجود شرطی که گذشت؛ به طور رجعی صحیح است. و اگر طرف مستحق آن باشد، موجب چیزی نمی‌باشد. ۵. ۶ - فحش به پیامبر و ائمه کسی که به پیغمبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) - و العیاذ باللَّه - ناسزا بگوید، بر شنونده آن واجب است که او را به قتل برساند مادامی‌که خوفی بر خود یا عرض خود یا بر جان شخص مؤمنی یا عرض او نباشد؛ و با وجود این خوف، جایز نمی‌باشد. و اگر بر مال موردتوجه او یا بر مال موردتوجه برادر مسلمانش خوف باشد، ترک قتل او جایز است. و این بر اذن از امام (علیه‌السلام) یا نایب او توقف ندارد. و همچنین است حال اگر بعضی از ائمه (علیهم‌السّلام) را ناسزا بگوید. و در ملحق نمودن حضرت صدیقه طاهره (سلام‌اللَّه‌علیها) به آنان وجهی است، بلکه اگر سبّ آن حضرت به سبّ پیغمبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) برگردد بدون اشکال به قتل می‌رسد. البته اگر از کسی «در حال مستی یا دیوانگی یا عصبانیّت به حدی که توجه و التفات را از دست بدهد اگر کلمات کفرآمیز یا ناسزا بر زبانش جاری شود آثار کفر و ارتداد بر آن مترتّب نیست. پس نمی‌توان به‌صورت کلی هرکسی را که به هنگام عصبانی شدن، حتی روی کوچک‌ترین مسائل و مناقشات، نعوذ باللَّه به خدا و پیامبران و امامان (علیهم‌السّلام) و امام‌زادگان ناسزا گفته است را مرتد گفت؛ زیرا «مجرّد ناسزا گفتن موجب ارتداد نمی‌شود.» منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۳۶، استفتائات امام خمینی، ج۵، ص۶۰۱، سؤال۶۷۸۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۳۶، استفتائات امام خمینی، ج۵، ص۶۰۱، سؤال۶۷۸۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۳۶، استفتائات امام خمینی، ج۵، ص۶۰۲، سؤال۶۷۸۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ۲۹، رساله توضیح المسائل، ص۵۱۴، مساله۲۸۱۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۴۴۶، کتاب الحج، القول فی تروک الاحرام، العاشر الفسوق، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۷۲، البحث حول المسائل المستحدثة، منها الرادیو و التلفزیون و نحوهما، مسالة۱۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۷۸، کتاب الخلع و المباراة، مسالة۱۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۰۶، کتاب الحدود، الفصل الثالث فی حد القذف، القول فی الموجب، مسالة۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۰۹، کتاب الحدود، الفصل الثالث فی حد القذف، القول فی الاحکام، فروع، الاول، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۴۱، استفتائات امام خمینی، ج۱۰، ص۸۸، سؤال۱۱۴۲۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۴۱، استفتائات امام خمینی، ج۱۰، ص۸۸، سؤال۱۱۴۲۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

دشنام دادن به مسلمان حرام است، مگر آنکه طرف به سبب بدعت گذارى یا تظاهر به کارهاى خلاف شرع مستحق آن باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): دشنام دادن به مسلمان حرام است، مگر در مواردی که فرد به دلیل بدعت‌گذاری یا تظاهر به اعمال خلاف شرع، مستحق آن باشد. شاخه: کیفری

سب کفار و مخالفان جایز است، لیکن قذف آنان جایز نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): سب (دشنام) کفار و مخالفان جایز است، اما قذف (نسبت زنا یا لواط) به آنان جایز نیست. شاخه: کیفری

دشنام دادن به مسلمان ب. غ. قذف و نیز غیرمسلمان در قالب قذف موجب ثبوت تعزیر است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): دشنام دادن به مسلمان ب. غ. قذف و همچنین قذف غیرمسلمان، موجب ثبوت تعزیر است. شاخه: کیفری

هرگاه کودکان ممیز یکدیگر را دشنام دهند، ادب مى‌شوند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هرگاه کودکان ممیز یکدیگر را دشنام دهند، ادب می‌شوند. شاخه: کیفری

سبّ پیامبر اعظم صلّى‌اللَّه‌علیه‌وآله یا یکى از اهل بیت آن حضرت در صورتى که از روى عداوت و دشمنى باشد، موجب کفر و نجاست سبّ کننده مى‌شود و او مصداق ناصبی خواهد بود — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): سب پیامبر اعظم یا یکی از اهل بیت ایشان، در صورتی که از روی عداوت و دشمنی باشد، موجب کفر و نجاست سب‌کننده می‌شود و او مصداق ناصبی خواهد بود. شاخه: کیفری

کشتن سبّ کننده پیامبر صلّى‌اللَّه‌علیه‌وآله یا یکى از امامان معصوم علیه‌السّلام و یا حضرت فاطمه سلام‌اللَّه‌علیها واجب است؛ نیز کشتن او براى شنونده سبّ در صورت توانایى و ایمن بودن از ضرر ، جایز ، بلکه واجب است، و بنابر مشهور، نیازى به اذن حاکم شرع نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کشتن سب‌کننده پیامبر یا یکی از امامان معصوم و یا حضرت فاطمه واجب است و بنابر مشهور، نیاز به اذن حاکم شرع نیست. شاخه: کیفری

فحش دادن در اسلام، حتی در شوخی‌ها «جایز نیست.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فحش دادن در اسلام، حتی در شوخی‌ها، جایز نیست. شاخه: کیفری

چه فحش دادن به دیگری باعث تحول روحی و یا اثر تربیتی اسلامی در وی باشد یا نه، «فحش حرام است و فرقی در بین نیست.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فحش دادن به دیگری، حتی اگر باعث تحول روحی یا اثر تربیتی اسلامی در وی باشد، حرام است و وسیله تربیت و هدایت نمی‌شود. شاخه: کیفری

سب کفار و مخالفان جایز است، لیکن قذف آنان جایز نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): سب کفار و مخالفان جایز است، اما قذف (نسبت زنا یا لواط دادن) به آنان جایز نیست. شاخه: کیفری

دشنام دادن به مسلمان ب. غ. قذف و نیز غیرمسلمان در قالب قذف موجب ثبوت تعزیر است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): دشنام دادن به مسلمان ب. غ. قذف و نیز غیرمسلمان در قالب قذف موجب ثبوت تعزیر است. شاخه: کیفری

هرگاه کودکان ممیز یکدیگر را دشنام دهند، ادب مى‌شوند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هرگاه کودکان ممیز یکدیگر را دشنام دهند، ادب می‌شوند. شاخه: کیفری

چه فحش دادن به دیگری باعث تحول روحی و یا اثر تربیتی اسلامی در وی باشد یا نه، «فحش حرام است و فرقی در بین نیست.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فحش دادن به دیگری، حتی اگر باعث تحول روحی یا اثر تربیتی اسلامی در وی باشد، حرام است. شاخه: کیفری

هرگاه کودکان ممیز یکدیگر را دشنام دهند، ادب مى‌شوند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هرگاه کودکان ممیز یکدیگر را دشنام دهند، ادب می‌شوند. شاخه: کیفری

کشتن سبّ کننده پیامبر صلّى‌اللَّه‌علیه‌وآله یا یکى از امامان معصوم علیه‌السّلام و یا حضرت فاطمه سلام‌اللَّه‌علیها واجب است؛ نیز کشتن او براى شنونده سبّ در صورت توانایى و ایمن بودن از ضرر ، جایز ، بلکه واجب است، و بنابر مشهور، نیازى به اذن حاکم شرع نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کشتن سب‌کننده پیامبر اکرم، یکی از امامان معصوم یا حضرت فاطمه واجب است و بنابر مشهور، نیاز به اذن حاکم شرع نیست. شاخه: کیفری

فحش دادن در اسلام، حتی در شوخی‌ها «جایز نیست.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فحش دادن در اسلام، حتی در شوخی‌ها جایز نیست. شاخه: کیفری

دشنام دادن به مسلمان به غیر قذف و نیز غیرمسلمان در قالب قذف موجب ثبوت تعزیر است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): دشنام دادن به مسلمان به غیر قذف و نیز قذف غیرمسلمان موجب ثبوت تعزیر است. شاخه: کیفری

سبّ پیامبر اعظم صلّى‌اللَّه‌علیه‌وآله یا یکى از اهل بیت آن حضرت در صورتى که از روى عداوت و دشمنى باشد، موجب کفر و نجاست سبّ کننده مى‌شود و او مصداق ناصبی خواهد بود — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): سب پیامبر یا یکی از اهل بیت ایشان، در صورتی که از روی عداوت و دشمنی باشد، موجب کفر و نجاست سب‌کننده می‌شود و او مصداق ناصبی خواهد بود. شاخه: کیفری

کشتن سبّ کننده پیامبر صلّى‌اللَّه‌علیه‌وآله یا یکى از امامان معصوم علیه‌السّلام و یا حضرت فاطمه سلام‌اللَّه‌علیها واجب است؛ نیز کشتن او براى شنونده سبّ در صورت توانایى و ایمن بودن از ضرر ، جایز ، بلکه واجب است، و بنابر مشهور، نیازى به اذن حاکم شرع نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کشتن سب‌کننده پیامبر یا یکی از امامان معصوم و یا حضرت فاطمه واجب است و برای شنونده سب در صورت توانایی و ایمن بودن از ضرر، جایز، بلکه واجب است و نیاز به اذن حاکم شرع نیست. شاخه: کیفری