نکتهٔ فقهی: حرمت ابدی ناشی از مصاهره

مُصاهَرَه ، خویشاوندی ناشی از ازدواج است که موجب حرمت ابدی یا موقت ازدواج می‌شود. فقها آمیزش ، نگاه و لمس شهوانی را نیز به آن ملحق کرده و هر کدام را از اسباب حرمت ازدواج می‌دانند. از احکام مصاهره در باب نکاح سخن گفته‌اند.

مُصاهَرَه :به معنای پیوند خویشاوندی حاصل از ازدواج است. ۱. ۱ - تعریف لغوی مصاهره از ریشه «صهر» و از باب مفاعله در فقه عبارت است از علقه خویشی که به سبب ازدواج برای هر یک از دو زوج با برخی خویشان همسرش پیدا و موجب حرمت ازدواج با آنان می‌شود. عنوان صهر در قرآن کریم در کنار نسب، از اسباب پیدایی پیوند خویشاوندی شمرده شده و از این‌جهت فقه ورود پیدا کرده است. ۱. ۲ - تعریف فقهی آنچه در معنای مصاهره گفته شد، معروف در لغت و عرف است؛ لیکن فقها در فقه در این مقام، از اموری دیگر که سبب حرمت ازدواج می‌گردد، نیز بحث و آنها را به مصاهره ملحق کرده‌اند، مانند آمیزش، نظر و لمس به‌گونه مخصوص؛ از این‌رو، برخی در معنای مصاهره توسعه داده و آن را این‌گونه تعریف کرده‌اند: علقه‌ای که میان دو طرف با نزدیکان یکدیگر به سبب ازدواج یا آمیزش یا نظر و یا لمس پدید می‌آید. منبع: جامع المقاصد، ج۱۲، ص۲۸۲ · فرقان/سوره۲۵، آیه۵۴ · التنقیح الرائع، ج۳، ص۵۶–۵۷

مصاهره ، آمیزش، نظر و لمس به‌گونه‌ای خاص از اسباب نشر حرمت ازدواج نسبت به اشخاصی است که به تفکیک به احکام هر یک اشاره می‌شود. ۲. ۱ - مصاهره ازدواج صحیح؛ خواه دائم یا موقت ، سبب دو نوع حرمت می‌شود: ۱. حرمت ابدی:مورد آن عبارت است از حرمت ازدواج زوج با مادر همسرش و ازدواج زوجه با پدرشوهر و نیز فرزندان شوهرش از زنی دیگر به مجرد عقد نکاح ؛ هر چند آمیزشی میان زوجین صورت نگرفته باشد. همچنین ازدواج زوج با دختر همسر خود = [ ربیبه ] در صورت آمیزش با همسرش. ۲. حرمت جمع: مورد آن عبارت است از ازدواج با خواهر زن تا زمانی که همسرش را طلاق نداده است. ۲. ۲ - آمیزش آمیزش حلال ب. غ. مصاهره، همچون آمیزش مولا با کنیز خود یا آمیزش انسان با کنیز دیگری در صورت تحلیل، همچنین بنابر قول مشهور، آمیزش به شبهه موجب حرمت ازدواج با مادر، دختر و نوه‌های زن بر مرد، و حرمت ازدواج با پدر، پسر و نوادگان مرد بر زن می‌شود. آمیزش حرام = [ زنا ] با زنی بنابر قول مشهور، موجب حرمت ازدواج با مادر و دختر او می‌شود. البته اگر زنا با زنی پس از ازدواج با مادر یا دختر او باشد، ازدواج قبلی وی محکوم به بطلان نخواهد بود. ۲. ۳ - نظر و لمس درباره نظر و لمس به‌عنوان سببی از اسباب نشر حرمت ازدواج، مسائلی مطرح است: ۱. مقصود از نظر و لمس، نظر و لمس از روی شهوت است. بنابراین، اگر چنین نباشد؛ بلکه نظر و لمس با اغراضی دیگر، همچون درمان صورت گیرد، از اسباب نشر حرمت نخواهد بود. ۲ نظر و لمس نسبت به مواضعی از بدن باشد که نظر به آنها برای اجنبی (نامحرم) جایز نیست، مانند عورت ، ران و سینه. بنابراین، نظر به صورت و کف دست موجب نشر حرمت نمی‌شود؛ هرچند به تصریح برخی از روی شهوت باشد؛ لیکن نشر حرمت با نظر به صورت و کف دست از روی شهوت، به ظاهر کلمات برخی نسبت داده شده است. ۳. ظاهر فتاوا و کلمات این است که موضوع بحث، کنیز و مملوک و برده است و اینکه آیا نظر و لمس مالک به کنیز خود از روی شهوت، موجب حرمت آن کنیز بر پدر و پسر آن مالک می‌شود یا نه؟ و نیز علاوه بر حرمت او بر پدر و پسر مالک، آیا دختر و مادر کنیز نیز بر مالکش حرام می‌شود یا نه؟ در حرمت کنیز بر پدر و پسر مالک سه قول مطرح است: الف. عدم تحریم. بنابر این دیدگاه، کنیز منظوره یا ملموسه بر پدر و پسر مالک حرام نمی‌شود؛ لیکن ازدواج با وی بر آن دو مکروه است. ب تحریم. بنابراین دیدگاه، کنیز منظوره یا ملموسه بر پدر و پسر مالک آن کنیز حرام می‌شود. این دیدگاه مشهور است. ج. تحریم منظوره یا ملموسۀ پدر بر پسر. بنابر این دیدگاه، کنیزی که مالکش او را از روی شهوت نظر یا لمس کرده، بر پسرش حرام می‌گردد؛ لیکن بر پدر او حرام نمی‌شود. بنابر قول به حرمت کنیز بر پدر و پسر مالک، در حرمت دختر و مادر کنیز بـر مالک، دو قول مطرح است. مشهور در این مسئله قائل به عدم حرمت‌اند. بنابراین، با نظر یا لمس کنیز از روی شهوت، مادر و دختر او بر مالک کـنیز حرام نمی‌شوند. برخی قائل به حرمت‌اند. ۴. با عقد ازدواج ، زوجه بر پدر و پسر زوج و نیز مادر زوجه بر زوج حرام می‌شود؛ لیکن آیا نظر یا لمس زوجه از روی شهوت موجب حرام شدن دختر او بر زوج می‌شود یا نه؟ برخی قدما قائل به حرمت شده‌اند؛ لیکن مشهور، حرمت دختر زوجه بر زوج را تنها در صورت آمیزش با زوجه دانسته‌اند. بنابراین، تا زمانی که دخول صورت نگیرد، دختر زوجه بر زوج حرام نمی‌شود. ۵. نظر، لمس یا بوسیدن از روی شهوت، چنانچه ناشی از شبهه باشد، آیا موجب حرمت مادر و دختر ملموسه یا منظوره می‌شود یا نه؟ برخی قدما گفته‌اند: لمس از روی شهوت، مانند بوسیدن از روی شبهه، موجب نشر حرمت می‌شود؛ لیکن مشهور، آن را موجب نشر حرمت ندانسته‌اند. ۶. بنابر قول به اینکه زنا با زنی موجب نشر حرمت مادر و دختر او بر مرد زناکار می‌شود، آیا نظر و لمس اجنبی از روی شهوت نیز موجب نشر حرمت میگردد یا نه؟ برخی مسئله را محل اختلاف دانسته‌اند؛ لیکن قائل شناخته شده‌ای به قول نخست (نشر حرمت) یافت نشده است. منبع: جواهر الکلام، ج۲۹، ص۳۴۹-۳۵۰ · جواهر الکلام، ج۲۹، ص۳۵۶ · جواهر الکلام، ج۲۹، ص۳۵۴ · جواهر الکلام، ج۲۹، ص۳۷۳ · جواهر الکلام، ج۲۹، ص۳۶۶-۳۶۸ · نهایة المرام، ج۱، ص۱۵۳ · المختصر النافع، ص۱۷۷ · شیخ طوسی، النهایة، ص۴۹۶ · شیخ مفید، المقنعة، ص۵۰۲ · شرائع الاسلام، ج۲، ص۵۱۶ · ج۴، ص۳۰۸ · ایضاح الفوائد، ج۳، ص۶۶ · الحدائق الناضرة، ج۲۳، ص۵۱۴

مُصاهَرَه ، خویشاوندی ناشی از ازدواج است که موجب حرمت ابدی یا موقت ازدواج می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): مصاهره به معنای پیوند خویشاوندی حاصل از ازدواج است که موجب حرمت ابدی یا موقت ازدواج می‌شود. شاخه: خانواده

مصاهره ، آمیزش، نظر و لمس به‌گونه‌ای خاص از اسباب نشر حرمت ازدواج نسبت به اشخاصی است که به تفکیک به احکام هر یک اشاره می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): مصاهره، آمیزش، نظر و لمس به گونه‌ای خاص از اسباب نشر حرمت ازدواج نسبت به اشخاصی است. شاخه: خانواده

حرمت ابدی:مورد آن عبارت است از حرمت ازدواج زوج با مادر همسرش و ازدواج زوجه با پدرشوهر و نیز فرزندان شوهرش از زنی دیگر به مجرد عقد نکاح ؛ هر چند آمیزشی میان زوجین صورت نگرفته باشد. همچنین ازدواج زوج با دختر همسر خود = [ ربیبه ] در صورت آمیزش با همسرش. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ازدواج صحیح، خواه دائم یا موقت، سبب حرمت ابدی ازدواج زوج با مادر همسرش و ازدواج زوجه با پدرشوهر و نیز فرزندان شوهرش از زنی دیگر به مجرد عقد نکاح می‌شود؛ هر چند آمیزشی میان زوجین صورت نگرفته باشد. همچنین ازدواج زوج با دختر همسر خود (ربیبه) در صورت آمیزش با همسرش حرام ابدی است. شاخه: خانواده

حرمت جمع: مورد آن عبارت است از ازدواج با خواهر زن تا زمانی که همسرش را طلاق نداده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ازدواج صحیح، خواه دائم یا موقت، سبب حرمت جمع می‌شود که مورد آن عبارت است از ازدواج با خواهر زن تا زمانی که همسرش را طلاق نداده است. شاخه: خانواده

آمیزش حلال ب. غ. مصاهره، همچون آمیزش مولا با کنیز خود یا آمیزش انسان با کنیز دیگری در صورت تحلیل، همچنین بنابر قول مشهور، آمیزش به شبهه موجب حرمت ازدواج با مادر، دختر و نوه‌های زن بر مرد، و حرمت ازدواج با پدر، پسر و نوادگان مرد بر زن می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): آمیزش حلال ب. غ. مصاهره، همچون آمیزش مولا با کنیز خود یا آمیزش انسان با کنیز دیگری در صورت تحلیل، و نیز بنابر قول مشهور، آمیزش به شبهه، موجب حرمت ازدواج با مادر، دختر و نوه‌های زن بر مرد، و حرمت ازدواج با پدر، پسر و نوادگان مرد بر زن می‌شود. شاخه: خانواده

آمیزش حرام = [ زنا ] با زنی بنابر قول مشهور، موجب حرمت ازدواج با مادر و دختر او می‌شود. البته اگر زنا با زنی پس از ازدواج با مادر یا دختر او باشد، ازدواج قبلی وی محکوم به بطلان نخواهد بود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): آمیزش حرام (زنا) با زنی بنابر قول مشهور، موجب حرمت ازدواج با مادر و دختر او می‌شود. البته اگر زنا با زنی پس از ازدواج با مادر یا دختر او باشد، ازدواج قبلی وی محکوم به بطلان نخواهد بود. شاخه: خانواده

مقصود از نظر و لمس، نظر و لمس از روی شهوت است. بنابراین، اگر چنین نباشد؛ بلکه نظر و لمس با اغراضی دیگر، همچون درمان صورت گیرد، از اسباب نشر حرمت نخواهد بود. ۲ نظر و لمس نسبت به مواضعی از بدن باشد که نظر به آنها برای اجنبی (نامحرم) جایز نیست، مانند عورت ، ران و سینه. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): مقصود از نظر و لمس که سبب نشر حرمت ازدواج می‌شود، نظر و لمس از روی شهوت است و باید نسبت به مواضعی از بدن باشد که نظر به آنها برای اجنبی (نامحرم) جایز نیست، مانند عورت، ران و سینه. شاخه: خانواده

مُصاهَرَه ، خویشاوندی ناشی از ازدواج است که موجب حرمت ابدی یا موقت ازدواج می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): مصاهره به خویشاوندی ناشی از ازدواج اطلاق می‌شود که موجب حرمت ابدی یا موقت ازدواج می‌گردد. شاخه: خانواده

فقها آمیزش ، نگاه و لمس شهوانی را نیز به آن ملحق کرده و هر کدام را از اسباب حرمت ازدواج می‌دانند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): علاوه بر ازدواج، آمیزش، نگاه و لمس شهوانی نیز از اسباب حرمت ازدواج محسوب می‌شوند. شاخه: خانواده

حرمت جمع: مورد آن عبارت است از ازدواج با خواهر زن تا زمانی که همسرش را طلاق نداده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ازدواج با خواهر زن تا زمانی که همسرش طلاق داده نشده باشد، حرام است. شاخه: خانواده

آمیزش حلال به غیر مصاهره، همچون آمیزش مولا با کنیز خود یا آمیزش انسان با کنیز دیگری در صورت تحلیل، همچنین بنابر قول مشهور، آمیزش به شبهه موجب حرمت ازدواج با مادر، دختر و نوه‌های زن بر مرد، و حرمت ازدواج با پدر، پسر و نوادگان مرد بر زن می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): آمیزش حلال (مانند آمیزش مولا با کنیز خود یا آمیزش با کنیز دیگری در صورت تحلیل) و آمیزش به شبهه، موجب حرمت ازدواج با مادر، دختر و نوه‌های زن بر مرد، و حرمت ازدواج با پدر، پسر و نوادگان مرد بر زن می‌شود. شاخه: خانواده

آمیزش حرام = [ زنا ] با زنی بنابر قول مشهور، موجب حرمت ازدواج با مادر و دختر او می‌شود. البته اگر زنا با زنی پس از ازدواج با مادر یا دختر او باشد، ازدواج قبلی وی محکوم به بطلان نخواهد بود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): آمیزش حرام (زنا) با زنی، بنابر قول مشهور، موجب حرمت ازدواج با مادر و دختر او می‌شود. اما اگر زنا پس از ازدواج با مادر یا دختر او باشد، ازدواج قبلی باطل نخواهد بود. شاخه: خانواده

مقصود از نظر و لمس، نظر و لمس از روی شهوت است. بنابراین، اگر چنین نباشد؛ بلکه نظر و لمس با اغراضی دیگر، همچون درمان صورت گیرد، از اسباب نشر حرمت نخواهد بود. ۲ نظر و لمس نسبت به مواضعی از بدن باشد که نظر به آنها برای اجنبی (نامحرم) جایز نیست، مانند عورت ، ران و سینه. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نظر و لمس تنها در صورتی موجب نشر حرمت ازدواج می‌شود که از روی شهوت باشد و نسبت به مواضعی از بدن صورت گیرد که نظر به آنها برای نامحرم جایز نیست (مانند عورت، ران و سینه). شاخه: خانواده