دکترین
نکتهٔ فقهی: حرمت ذاتی گوشت پرندگان چنگالدار (پرنده)
چنگال داران؛ خواه دارای چنگال قوی درندهی شکار ، مانند عقاب و باز باشند، یا ضعیف همچون کرکس .
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): پرندگان چنگالدار، چه چنگال قوی برای شکار داشته باشند (مانند عقاب و باز) و چه چنگال ضعیف (مانند کرکس)، گوشتشان حرام است.
شاخه: اموال و مالکیت
بخشهای دیگرِ همین مبحث 29
نکتهٔ فقهی: اصل اباحه و حلیت در اشیاء (پرنده)
در همهی اشیاء، اصل اوّلی اباحه و حلّیت است ( قاعده حلیت ).
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در همهی اشیاء، اصل اوّلی اباحه و حلّیت است.
شاخه: اصول فقه (روش استنباط) · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 13
نکتهٔ فقهی: اصل عدم تذکیه در حیوانات (پرنده)
لیکن در مورد حیوانات، اصل عدم تذکیه نیز وجود دارد و همین امر منشأ اختلاف شده که در موارد شک در حلیت و حرمت پرندهای، آیا به اصل اباحه رجوع و براساس آن حکم به حلالگوشت بودن پرندهی مشکوک میشود یا اصل اباحه در حیوان به اصل عدم تذکیه، تخصیص خورده و در نتیجه، حکم به تقدم اصل عدم تذکیه بر اصل اباحه و حرمت پرندهی مشکوک میشود؟
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در مورد حیوانات، اصل عدم تذکیه وجود دارد که میتواند بر اصل اباحه مقدم شود و منجر به حرمت پرنده مشکوک شود.
شاخه: اصول فقه (روش استنباط)
نکتهٔ فقهی: حرمت برخی اجزای پرندگان حلالگوشت (پرنده)
برخی از اجزای حیوانات حلالگوشت- هرچند تذکیه شوند- حرام است. از آن اجزاء در پرندگان تنها فضله ، خون ، زهره دان، سپرز، مردمک چشم و- در برخی پرندگان همچون خروس- نری ( بیضتین ) وجود دارد.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برخی از اجزای حیوانات حلالگوشت، حتی پس از تذکیه، حرام هستند؛ از جمله فضله، خون، زهرهدان، سپرز، مردمک چشم و در برخی پرندگان مانند خروس، نری (بیضتین).
شاخه: اموال و مالکیت
نکتهٔ فقهی: حرمت ذاتی گوشت پرندگان مسخشده (پرنده)
مسخ شدگان که عبارتند از طاووس ، خفاش و زنبور .
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): پرندگانی که مسخ شدهاند، مانند طاووس، خفاش و زنبور، گوشتشان حرام است.
شاخه: اموال و مالکیت
پرنده
پرنده به جانور بالدار میگویند. از آن در بابهای مختلف نظیر طهارت ، حج ، تجارت ، سبق و رمایه ، صید و ذباحه ، اطعمه و اشربه و حدود از جهات گوناگون بحث شده است.
پرنده: اصل اوّلی در حلّیت و حرمت پرندگان
موضوع حلالگوشت و حرامگوشت بودن پرندگان از مهمترین مباحث فقهی است. در همهی اشیاء، اصل اوّلی اباحه و حلّیت است ( قاعده حلیت ). ؛ لیکن در مورد حیوانات، اصل عدم تذکیه نیز وجود دارد و همین امر منشأ اختلاف شده که در موارد شک در حلیت و حرمت پرندهای، آیا به اصل اباحه رجوع و براساس آن حکم به حلالگوشت بودن پرندهی مشکوک میشود یا اصل اباحه در حیوان به اصل عدم تذکیه، تخصیص خورده و در نتیجه، حکم به تقدم اصل عدم تذکیه بر اصل اباحه و حرمت پرندهی مشکوک میشود؟
منبع: مستند الشیعة، ج۱۵، ص۷۲ · مستند الشیعة، ج۱۵، ص۷۸
پرنده: پرندگان حلالگوشت
۱) کبوتر ، مرغ و تمامی انواع و اقسام گنجشک و نیز شتر مرغ و ملخی که بال درآورده و پرواز میکند، حلالگوشت هستند.
۲)خوردن گوشت هدهد و پرستو کراهت دارد. برخی قائل به حرمت گوشت پرستو شدهاند.
۳) گوشت فاخته، چکاوک، هوبره و بویژه ورکاک (صرد)، صوّام و سبزه قبا (شیرگنجشک) مکروه است. مانند قمری که کبود است و دباسی که (یک نوع) کبوتر سرخ است و ورشان که (یک نوع) کبوتر سفید است و دُرّاج و کبک و مرغ سنگ خوار و تیهو و مرغابی و کروان و هوبره و درنا و همه اقسام مرغ خانگی و همه اقسام گنجشک که از جمله آنها است بلبل و سار و چکاوک و آن پرندهای است که کاکل بر سر دارد. و از پرندگان هدهد و پرستو که در خانهها لانه میگذارد و مانوسترین پرنده به مردم است و صرد (ورکاک) که دارای سر و نوک کلفت است و گنجشکها را شکار میکند و نصف آن سیاه و نصف دیگرش سفید است و صوام و آن پرندهای است که رنگ خاکی دارد و دارای گردن دراز است و اکثراً در درخت خرما بیتوته میکند. و شقراق و آن پرنده سبزی است و نمکی م. ب. و بهاندازه کبوتر است و سبز بودن آن خوب و پر است و در بالهایش سیاهی است و به رنگ سرخ و سبز و سیاه خطکشی شده است، مکروه میباشند و چیزی از اینها حتی پرستو بنابر اقوی، حرام نمیباشد.»
منبع: جواهر الکلام، ج۳۶، ص۳۱۶-۳۱۷ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۳۱۹-۳۲۲ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۱۷۵-۱۸۰ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۳۱۰ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۳۱۱-۳۱۲ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۳۱۳ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۶۷، کتاب الاطعمة و الاشربة، القول فی الحیوان، مسالة۶
پرنده: اجزاء حرام پرندگان حلال گوشت
برخی از اجزای حیوانات حلالگوشت- هرچند تذکیه شوند- حرام است. از آن اجزاء در پرندگان تنها فضله ، خون ، زهره دان، سپرز، مردمک چشم و- در برخی پرندگان همچون خروس- نری ( بیضتین ) وجود دارد. در حرمت خوردن اجزای یاد شده جز فضله- به جهت خباثت - و خون- به جهت نجاست و خباثت- اختلاف است.
منبع: منهاج الصالحین (خوئی)، ج۲، ص۳۴۷
پرنده: انواع حرام گوشت ذاتی
حرام گوشتان ذاتی را سه نوع تشکیل میدهند: ۱. چنگال داران؛ خواه دارای چنگال قوی درندهی شکار ، مانند عقاب و باز باشند، یا ضعیف همچون کرکس . در حرمت گوشت کلاغ اختلاف است. ۲. مسخ شدگان که عبارتند از طاووس ، خفاش و زنبور . ۳. خبائث مانند مگس و پشه. مانند باز و قوش و عقاب و شاهین و قرقی یا ضعیف باشد که بر آن قدرت نداشته باشد؛ مانند لاشخور و کرکس - اینها از پرندگان حرام میباشند.» و « احتیاط (واجب) پرهیز و اجتناب نمودن از همه اقسام کلاغ است حتی زاغ - و آن کلاغ زراعت است - و حتی کلاغ « غداف » که از زاغ کوچکتر و خاکی رنگ مانند خاکستر م. ب. و در کلاغ « ابقع » که دارای رنگ سیاهوسفید است و به آن عقعق گفته میشود و در کلاغ سیاه بزرگ که در کوهها سکونت دارد و این هر دو مردار میخورند این احتیاط تاکید میشود و احتمال قوی میرود که این دو از پرندههای درنده باشند، پس حرام بودن آن تقویت میشود بلکه حرمت در هر نوع کلاغی خالی از قرب نیست.»
منبع: جواهر الکلام، ج۳۶، ص۲۹۸ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۲۹۹-۳۰۰ · مستند الشیعة، ج۱۵، ص۷۴-۷۶ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۳۱۹ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۶۸، کتاب الاطعمة و الاشربة، القول فی الحیوان، مسالة۶ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۶۸، کتاب الاطعمة و الاشربة، القول فی الحیوان، مسالة۷
پرنده: حرام گوشت عرضی
حرامگوشتان عرضی به پرندگان حلالگوشتی اطلاق میشود که از نجاسات تغذیه میکنند و حرمت، بر گوشت و تخم آنها عارض میشود (نجاستخواری). این نوع حرمت با استبراء بر طرف میگردد. بنابر قول منسوب به مشهور ، گوشت و تخم پرندهای که انسان آن را وطی کرده حرام است.
پرنده: نشانههای تشخیص پرندهی حلالگوشت
مانند انواع گذشته. یکی از آن دو امر « صفیف » و « دفیف » است، پس هر پرندهای که صفیفش - و آن گشادن بالها در وقت پریدن است - بیشتر از دفیفش - و آن تکان دادن بالهایش در وقت پریدن است - باشد حرام است. و هر پرندهای که عکس آن باشد به اینکه دفیفش بیشتر باشد، حلال است. دومی آنها «حوصله» و «قانصه» و «صیصیه» است؛ پس هر پرندهای که یکی از این سه را داشته باشد حلال است و هر پرندهای که هیچ یک از آنها را نداشته باشد حرام است. و « حوصله » چیزی است نزدیک گلو، که دانه و غیر آن از خوردنی، در آن جمع میشود ( چینهدان ) و « قانصه » قطعه محکمی است که سنگهای ریزی که پرنده میخورد در آن جمع میشود ( سنگدان ) و « صیصیه » خاری است که در پشت پای پرنده قرار دارد. و پرنده آب (دریایی) با غیر آن در دو علامت ذکر شده مساوی میباشد، پس هرآنچه که دفیفش بیشتر از صفیفش باشد یا در آن، یکی از این سه نشانه باشد، حلال است اگرچه ماهی میخورد و آنچه که صفیفش بیشتر از دفیفش باشد یا هیچ یک از آن سه را نداشته باشد حرام م. ب..» پس ۱) بالزدن: پرندهای که در حال پرواز، صاف و ثابت نگهداشتن بالش بیشتر از بالزدن آن باشد حرامگوشت و اگر عکس آن باشد حلالگوشت است. درصورت تساوی دو حالت در اینکه حکم به حلّیت میشود یا حرمت، اختلاف است.قول به حلّیت به مشهور نسبت داده شده است. تذکر: پرندهای که معلوم نیست بال زدنش بیشتر است یا صاف نگهداشتن آن و نیز در صورت تساوی دو حالت- بنابر قول به اینکه تساوی، علامت حلّیت نیست- برای تشخیص به نشانهی دوم رجوع میشود.
۲) چینهدان، سنگدان یا خارپشت پا داشتن: با وجود یکی از نشانههای یاد شده در پرندهی مشکوک، حکم به حلّیت آن میشود.
منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۶۸، کتاب الاطعمة و الاشربة، القول فی الحیوان، مسالة۸ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۳۰۴-۳۰۶ · مستند الشیعة، ج۱۵، ص۷۹
پرنده: تعارض دو نشانه
برخی بین دو علامت یاد شده در مصداق خارجی، قائل به تلازم شدهاند. بنابر صحت این ادعا ، در خارج تعارضی بین آن دو پدید نخواهد آمد؛ لیکن بر فرض تعارض - مانند پرندهای که هم چینهدان دارد و هم در حال پرواز صاف نگهداشتن بالش بیشتر از بال زدنش است یا پرندهای که فاقد علامت دوم است و بال زدنش بیشتر از صاف نگهداشتن آن است- نشانهی نخست، مقدّم داشته میشود. در نتیجه در مثال یاد شده در فرض اوّل، حکم به حرمت و در فرض دوم حکم به حلّیت میشود. هرچند برخی، احتیاط را در ترک خوردن گوشت چنین پرندهای دانستهاند.
منبع: مستند الشیعة، ج۱۵، ص۸۱
پرنده: حکم تخم پرندگان
حلال یا حرام بودن تخم پرندگان، تابع حلّیت و حرمت گوشت آنها است.
پرنده: تذکیه پرندگان
۱) پرندگان حلال گوشت و نیز- بنابر قول مشهور - حرام گوشت، قابل تذکیه هستند. با این تفاوت که تذکیه در پرندهی حلالگوشت، سبب طهارت و حلّیت گوشت آن و در پرندهی حرامگوشت، موجب طهارت آن میگردد.
۲)در قابلیت مسخ شدگان برای تذکیه اختلاف است.
۳) مستحب است پرنده پس از ذبح ، رها شود تا پر و بال بزند.
منبع: الروضة البهیة، ج۷، ص۲۳۰
پرنده: فضله پرندگان حلالگوشت
۱) فضلهی پرندگان حلالگوشت پاک است.
۲)برخی قدما فضلهی مرغ خانگی را نجس دانستهاند؛ لیکن مشهور، طهارت آن است، بلکه بر طهارت، ادّعای اجماع شده است.
منبع: العروة الوثقی، ج۱، ص۵۵ · المقنعة، ص۶۸ · جواهر الکلام، ج۵، ص۲۸۷
پرنده: فضله پرندگان حرامگوشت
در طهارت یا نجاست فضلهی پرندگان حرامگوشت اختلاف است. اکثر فقها بلکه مشهور قائل به نجاست آن هستند.
منبع: جواهر الکلام، ج۵، ص۲۷۵-۲۸۳
پرنده: صید پرندگان حرم مکّه
پرندگان وحشی حرم مکه محترماند؛ ازاینرو، شکار و حبس کردن، کشتن و خوردن گوشت آنها حرام است و چنانچه کسی پرندهی حرم را شکار کند یا بکشد اگر محل باشد باید قیمت آن را به فقیر ، صدقه بدهد و اگر محرم باشد باید کفاره بدهد.
منبع: جواهر الکلام، ج۲۰، ص۲۹۴
پرنده: صید پرندگان حرم مدینه
صید پرندگان حرم مدینه نیز در محدودهی دو حرّه ( بین الحرتین ) به قول برخی حرام است لیکن کفّاره ندارد.
منبع: جواهر الکلام، ج۲۰، ص۷۸-۷۹
پرنده: وارد کردن پرنده در حرم
کسی که پرندهای را وارد حرم کرده واجب است آن را رها کند و اگر پر در نیاورده یا پرش چیده شده باید تا زمانی که قدرت پرواز پیدا نکرده از آن مراقبت نموده، سپس رهایش کند.
منبع: جواهر الکلام، ج۲۰، ص۳۰۶-۳۰۹
پرنده: شکار پرنده در حرم و مردن آن
محرمی که پرندهای را در حرم شکار کرده و آن را بر زمین زده و مرده است باید یک گوسفند و دو برابر قیمت آن پرنده را کفّاره بدهد.
منبع: جواهر الکلام، ج۲۰، ص۲۷۰
پرنده: مسابقه با پرندگان
مسابقه با پرندگان در صورت گروگذاری و شرط بندی جایز نیست. در جواز آن بدون گروگذاری و شرطبندی اختلاف است.
منبع: جواهر الکلام، ج۲۸، ص۲۱۸-۲۱۹
پرنده: شکار با پرندگان
چنانچه پرنده شکاری مانند عقاب، حیوانی را صید کند و بکشد صیدش حلال نیست، مگر آنکه قبل از کشتن صید، شکارچی آن را تذکیه کند.
پرنده: تملّک پرندگان
پرندهی بدون مالک با صید کردن- اعم از گرفتن یا به دام افکندن- به ملک صیاد درمیآید؛ ولی پرندهای که نشانهی ملکیت - مانند چیده یا رنگ شدن بالهایش- بر او هست با شکار کردن ملک کسی نمیشود و اگر به دام افتد حکم لقطه را دارد.
منبع: جواهر الکلام، ج ۳۶، ص۲۰۲-۲۰۴ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۲۲۶-۲۳۲
پرنده: خرید و فروش پرندگان
۱) خرید و فروش پرنده در هوا در صورتی که مملوک فروشنده باشد و پرنده بر بازگشت به لانهاش عادت داشته باشد، بنابر قول مشهور، جایز است.
۲)پرندگان، دارای اجناسی گوناگون هستند، خرید و فروش هر جنس ب. غ. آن جنس- مانند معاملهی یک کیلو گوشت کبک با دو کیلو گوشت مرغ- ربا به شمار نمیرود؛ لیکن معامله با همجنس- مانند فروختن یک کیلو گوشت مرغ گوشتی در برابر یک کیلو و نیم گوشت مرغ تخمی- ربا و حرام است.
۳)ملاک و معیار در همجنسی، اتحاد در اسم است؛ ولی در کبوتر اختلاف شده که آیا همهی انواع آن یک جنس به شمار میروند یا هرکدام که اسمی خاص دارد، مانند ورشان (کبوتر صحرایی) با نوع دیگر که به اسمی دیگر خوانده میشود، مانند فاخته، دو جنس محسوب میگردند؟
منبع: ریاض المسائل، ج۸، ص۱۵۳ · جواهر الکلام، ج۲۳، ص۳۵۶
پرنده: سرقت پرندگان
مضمون برخی روایات ، عدم جریان حد سرقت در خصوص سرقت پرنده است. بنابر ادّعای برخی، فقها به این روایات عمل نکردهاند؛ لیکن برخی از معاصران با استناد به آنها فتوا به عدم قطع دست سارق پرنده دادهاند.
منبع: جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۹۸ · مبانی تکملة المنهاج، ج۱، ص۲۹۲
پرنده: تطهیر چاه حاوی مردار پرنده
اگر پرنده در آب چاه بمیرد هفت دلو از آن کشیده میشود. البتّه بسیاری از فقها عنوان پرنده را در اینجا به کبوتر و شتر مرغ و جز آن از پرندگانی که از نظر جسم ، بین آن دو هستند تفسیر کردهاند.
پرنده: تطهیر چاه حاوی مردار گنجشک
اگر گنجشک- و به نظر برخی همسان آن از نظر جسم- در آب چاه بمیرد یک دلو کشیده میشود. البتّه کشیدن آب از چاه به نظر مشهور متأخّران، مستحب است.
منبع: جواهر الکلام، ج۱، ص۲۰۳
پرنده: باز کردن درِ قفس پرنده و تلف آن
کسی که در قفس پرندهای را که مال دیگری است باز کند و پرنده از قفس بیرون رود، در صورت تلف شدن یا عدم بازگشت آن، ضامن است.
منبع: تحریر الوسیلة، ج۲، ص۲۶۵
پرنده: کشتن جوجه پرنده
جوجهی پرندهای که قدرت پرواز ندارد اگر با تیر یا به وسیلهی حیوان کشته شود حلال نیست.
منبع: جواهر الکلام، ج۳۶، ص۵۵
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
