نکتهٔ فقهی: حرمت مطلق یا مشروط بازی با آلات قمار (شطرنج)

شطرنج به یکی از آلات قمار گفته می شود که در فقه بر حلیت و حرمت بازی با آن بحث شده است .

شطرنج- به کسر «ش» و فتح «ر»- صفحهاى چهار گوش با ۶۴ خانه و ۳۲ مهره سیاه و سفید با نامهاى مختلف است که با آن بازی مى کنند. از آن در باب تجارت نام برده اند.

شطرنج از معروف و قدیمى ترین آلات قمار مى باشد و در روایات متعدد از بازى با آن به شدت نهی شده است. در سه آیه قرآن کریم از « میسر » نهى شده که مصداق آن بر اساس برخى روایات شطرنج است؛ بلکه در برخى کتابهاى حدیث ى، بابى مستقل تحت عنوان « نرد و شطرنج » منعقد گردیده است. در کلمات فقها- اعم از قدما و متأخران- نیز شطرنج همواره به عنوان یکى از آلات محرّم قمار شمرده شده است. منبع: بقره/سوره۲، آیه ۲۱۹ · الکافى(کلینى)ج۶، ص۴۳۵ · الکافى فى الفقه، ص۲۸۱

البته در بازی با آلات قمار بحثى مطرح است که آیا بازى با این آلات مطلقا حرام است، حتى بدون شرط بندی و برد و باخت، یا تنها در صورت شرط بندی محکوم به حرمت است؟ برخى در حرمت بازى با آلات قمار بدون شرط بندى اشکال کرده اند لیکن برخى از اینان شطرنج را استثنا کرده و به حرمت بازى با آن، حتى بدون شرط بندى فتوا داده اند. برخى معاصران گفته اند: چنانچه شطرنج نزد عموم مردم از آلت قمار بودن خارج شود و دیگر به آن به عنوان آلت قمار نگریسته نشود، از حکم آلت قمار بودن خارج شده و بازى با آن بدون شرط بندی جایز خواهد بود. منبع: جامع المدارک ج۳، ص۲۷ · مستند الشیعة ج۱۴، ص۱۰۵-۱۰۶ · توضیح المسائل مراجع ج۲، ص۹۳۲ و ۹۶۰- ۹۶۱

شطرنج از معروف و قدیمى ترین آلات قمار مى‏ باشد و در روایات متعدد از بازى با آن به شدت نهی شده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): بازی با شطرنج به دلیل اینکه از آلات قمار محسوب می‌شود و در روایات و کلمات فقها به شدت از آن نهی شده، حرام است. شاخه: کیفری

چنانچه شطرنج نزد عموم مردم از آلت قمار بودن خارج شود و دیگر به آن به عنوان آلت قمار نگریسته نشود، از حکم آلت قمار بودن خارج شده و بازى با آن بدون شرط بندی جایز خواهد بود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برخی از فقهای معاصر معتقدند که اگر شطرنج نزد عموم مردم از آلت قمار بودن خارج شود و دیگر به آن به عنوان آلت قمار نگریسته نشود، از حکم آلت قمار بودن خارج شده و بازی با آن بدون شرط‌بندی جایز خواهد بود. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)