نکتهٔ فقهی: حق زوجه در امتناع از تمکین قبل از دریافت مهر (امتناع (فقه))

در صورت خودداری یکی از دو طرف معامله از تحویل مال تعهد شده- اعم از کالا و بهای آن- به طرف دیگر، حاکم شرع او را بر تحویل وادار می‌کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در صورت خودداری ی. ا. ط. معامله از تحویل مال تعهد شده (کالا یا بها)، حاکم شرع او را به تحویل وادار می‌کند. شاخه: مدنی

در مال مشترک، چنانچه یکی از شرکا خواستار تقسیم آن شود، دیگران نمی‌توانند از قبول آن امتناع ورزند و در صورت امتناع، بر پذیرش اجبار می‌شوند، مگر آنکه تقسیم مستلزم وارد آمدن ضرر بر ایشان باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر یکی از شرکا خواستار تقسیم مال مشترک شود، دیگران نمی‌توانند از قبول آن امتناع کنند و در صورت امتناع، به پذیرش تقسیم اجبار می‌شوند، مگر اینکه تقسیم موجب ضرر برای آنها باشد. شاخه: اموال و مالکیت

خودداری امانتدار از بازپس دادن امانت به صاحبش حرام و موجب ضمان است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): خودداری امانتدار از بازپس دادن امانت به صاحبش حرام است و موجب ضمان می‌شود. شاخه: مدنی

اگر کفیل از تسلیم شخصی که کفالت او را کرده (مکفول عنه) خودداری ورزد، حاکم شرع او را ملزم به آن می‌کند و در صورت سر باز زدن از دستور حاکم، به زندان افکنده می‌شود تا زمانی که مکفول عنه را احضار کند یا آنچه را که بر عهده او است بپردازد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر کفیل از تسلیم شخصی که کفالت او را کرده خودداری کند، حاکم شرع او را ملزم به آن می‌کند و در صورت سر باز زدن از دستور حاکم، زندانی می‌شود تا زمانی که مکفول عنه را احضار کند یا آنچه را که بر عهده او است بپردازد. شاخه: مدنی

بنابر قول به لزوم اذن پدر یا جدّ پدری در ازدواج دختر بالغ رشید، در صورتی که ولیّ دختر از دادن اذن به ازدواج او با مرد هم کفو خود، امتناع ورزد، اذن او ساقط می‌گردد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): بنابر قول به لزوم اذن پدر یا جد پدری در ازدواج دختر بالغ رشید، در صورتی که ولی دختر از دادن اذن به ازدواج او با مرد هم کفو خود، امتناع ورزد، اذن او ساقط می‌گردد. شاخه: خانواده

اگر کسی از دادن نفقه به شخصی که نفقه‌اش بر او واجب است خودداری کند، حاکم شرع، و با نبود او عدول مؤمنان او را بر انفاق وادار می‌کنند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر کسی از دادن نفقه به شخصی که نفقه‌اش بر او واجب است خودداری کند، حاکم شرع، و با نبود او عدول مؤمنان او را بر انفاق وادار می‌کنند. شاخه: خانواده

امتناع همان خودداری‌ است. از آن در بابهای مختلفی نظیر طهارت ، تجارت ، شرکت ، ودیعه ، کفالت ، نکاح ، ظهار ، ایلاء ، لعان و قضاء سخن گفته‌اند.

تجهیز میت واجب کفایی است؛ لیکن اگر غیر ولیّ میّت تصمیم بر آن داشته باشد، بنابر مشهور باید از ولی میت اجازه بگیرد و در صورت خودداری وی از اجازه دادن و نیز عدم اقدام به تجهیز، اذن او ساقط می‌گردد. یعنی اگر ولیّ میّت بخواهد خودش انجام دهد یا شخصی را برای آن تعیین کند مزاحمت او جایز نیست، بلکه اگر دیگری بخواهد انجام دهد بنابر اقوی مشروط به اذن ولیّ است و بدون آن جایز نیست. البته شرط بودن اذنش درصورتی‌که از اذن دادن امتناع‌ ورزد و انجام هم ندهد بنابر اقوی ساقط است، هرچند احتیاط (مستحب) آن است که از ورثه‌های رتبه متاخر، اذن گرفته شود و اگر ولیّ میّت قاصر یا غایب بود بعید نیست اذن گرفتن از حاکم شرع واجب باشد، و اذن شامل اذن صریح و غیر صریح و شاهد حال قطعی می‌شود.» منبع: العروة الوثقی، ج۲، ص۲۲-۲۳ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۷۰، کتاب الطهارة، القول فی غسل المیت، مسالة۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

در صورت خودداری یکی از دو طرف معامله از تحویل مال تعهد شده- اعم از کالا و بهای آن- به طرف دیگر، حاکم شرع او را بر تحویل وادار می‌کند. منبع: جواهر الکلام، ج۲۳، ص۱۴۵

در موارد دیون ، اگر پس از تصمیم بدهکار به پرداخت بدهی خود در وقت ادا و خودداری طلبکار از قبول آن و عدم امکان مراجعه مدیون به حاکم ، مال، بدون کوتاهی و تصرف مدیون، در دست وی تلف گردد، از مال طلبکار تلف شده است و بدهکار ضامن نخواهد بود. منبع: جواهر الکلام، ج۲۳، ص۱۱۵-۱۱۹

در مال مشترک، چنانچه یکی از شرکا خواستار تقسیم آن شود، دیگران نمی‌توانند از قبول آن امتناع ورزند و در صورت امتناع، بر پذیرش اجبار می‌شوند، مگر آنکه تقسیم مستلزم وارد آمدن ضرر بر ایشان باشد. منبع: مهذّب الاحکام ج۲۰، ص۴۲-۴۳

خودداری امانتدار از بازپس دادن امانت به صاحبش حرام و موجب ضمان است. منبع: مسالک الافهام، ج۵، ص۱۰۶

اگر کفیل از تسلیم شخصی که کفالت او را کرده (مکفول عنه) خودداری ورزد، حاکم شرع او را ملزم به آن می‌کند و در صورت سر باز زدن از دستور حاکم ، به زندان افکنده می‌شود تا زمانی که مکفول عنه را احضار کند یا آنچه را که بر عهده او است بپردازد. البته در اینکه بر مکفول له قبول آنچه کفیل می‌پردازد، واجب است یا نه، اختلاف است. منبع: حاشیة شرائع الاسلام، ص۴۲۹-۴۳۰

بنابر قول به لزوم اذن پدر یا جدّ پدری در ازدواج دختر بالغ رشید، در صورتی که ولیّ دختر از دادن اذن به ازدواج او با مرد هم کفو خود، امتناع ورزد، اذن او ساقط می‌گردد. منبع: جواهر الکلام، ج۲۹، ص۱۸۳-۱۸۴

زوجه می‌تواند پیش از دریافت مهر از تمکین خود داری کند، به شرط آنکه مهرش نقد و تمکین قبلًا تحقق نیافته باشد. اگر کسی از دادن نفقه به شخصی که نفقه‌اش بر او واجب است خودداری کند، حاکم شرع ، و با نبود او عدول مؤمنان او را بر انفاق وادار می‌کنند. بر همین اساس «اگر نشوز از شوهر به سبب جلوگیری از حقوق زن از قبیل تقسیم همخوابگی و نفقه و مانند این‌ها آشکار شود، زن حق مطالبه از شوهر را دارد، و او را موعظه می‌نماید پس اگر مؤثر نشود مرافعه را پیش حاکم شرع می‌برد و او را به آن ملزم می‌کند و زن حق ندارد زوج را مهجور کند و یا او را بزند، و هنگامی که حاکم بر نشوز زوج و تعدّی او اطلاع پیدا کرد او را از انجام آنچه که بر او حرام است، نهی می‌کند و به انجام آنچه که بر او واجب است امر می‌نماید، پس اگر نافع شود که همان، وگرنه آن‌طور که مصلحت می‌بیند او را تعزیر می‌کند. و حاکم شرع هم حق دارد از مال شوهر - در صورت امتناع از آن - او را انفاق نماید ولو اینکه املاک او را بفروشد درصورتی‌که متوقف بر آن باشد.» منبع: جواهر الکلام، ج۳۱، ص۴۱ · جواهر الکلام، ج۳۱، ص۳۸۸ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۲۹، کتاب النکاح، القول فی النشوز، مسالة۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

حاکم شرع، ظهار کننده و ایلاء کننده را بین رجوع به همسر با دادن کفاره ، و جدا شدن از او ( طلاق ) مخیّر می‌کند و در صورت امتناع از هر دو، زندانی می‌شوند و در خوردن و آشامیدن بر آنان سخت گرفته می‌شود تا یکی از دو امر یاد شده را بپذیرند. منبع: جواهر الکلام، ج۳۳، ص۱۶۴-۱۶۶ · جواهر الکلام، ج۳۳، ص۳۱۱-۳۱۵

مردی که همسرش را قذف کرده، برای عدم اجرای حد بر او، باید اقدام به لعان کند. در صورت خودداری از لعان، حد بر او جاری می‌شود. منبع: جواهر الکلام، ج۳۴، ص۶۵

اگر امام علیه‌السّلام کسی را برای قضاوت شهری نصب کند، اهالی آن شهر حق ندارند از تمکین در برابر او یا اقامه دعوا نزد وی خودداری کنند و در صورت تمرد ، قتال با ایشان جایز خواهد بود. منبع: مسالک الافهام، ج۱۳، ص۳۳۸

کسی که بر عورات قومی سر بکشد تا آنچه را که از ایشان برای او حرام است نگاه کند. (مثلاً از بالای خانه به داخل آن نگاه کند) پس آن‌ها حق دارند، بلکه واجب است که او را منع کرده و جلوگیری نمایند. و اگر امتناع‌ نکرد، دفع او با زدن و مانند آن جایز است، پس اگر امتناع‌ نورزد و با سنگ کوچک یا غیر آن حتی چیزهایی که کشنده است به سمت او پرتاب کند و جنایت بر او واقع شود، هدر م. ب. ولو اینکه به قتل منتهی گردد. و اگر قبل از نهی کردن و آگاه نمودن، مبادرت به پرت کردن سنگ و مانند آن نمایند بنابر احتیاط (واجب) ضامن می‌باشند. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۲۱، کتاب الامر بالمعروف و النهی عن المنکر، فصل فی الدفاع، القول فی القسم الثانی، مسالة۳۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

تجهیز میت واجب کفایی است؛ لیکن اگر غیر ولیّ میّت تصمیم بر آن داشته باشد، بنابر مشهور باید از ولی میت اجازه بگیرد و در صورت خودداری وی از اجازه دادن و نیز عدم اقدام به تجهیز، اذن او ساقط می‌گردد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برای تجهیز میت، اگر غیر ولیّ میّت تصمیم بر آن داشته باشد، بنابر مشهور باید از ولی میت اجازه بگیرد. شاخه: مدنی

البته شرط بودن اذنش درصورتی‌که از اذن دادن امتناع‌ ورزد و انجام هم ندهد بنابر اقوی ساقط است، هرچند احتیاط (مستحب) آن است که از ورثه‌های رتبه متاخر، اذن گرفته شود و اگر ولیّ میّت قاصر یا غایب بود بعید نیست اذن گرفتن از حاکم شرع واجب باشد، و اذن شامل اذن صریح و غیر صریح و شاهد حال قطعی می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر ولی میت از اجازه دادن برای تجهیز میت خودداری کند و خود نیز اقدام به تجهیز نکند، اذن او ساقط می‌شود. شاخه: مدنی

در صورت خودداری یکی از دو طرف معامله از تحویل مال تعهد شده- اعم از کالا و بهای آن- به طرف دیگر، حاکم شرع او را بر تحویل وادار می‌کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در صورت خودداری ی. ا. ط. معامله از تحویل مال تعهد شده، حاکم شرع او را بر تحویل وادار می‌کند. شاخه: مدنی

خودداری امانتدار از بازپس دادن امانت به صاحبش حرام و موجب ضمان است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): خودداری امانتدار از بازپس دادن امانت به صاحبش حرام است و موجب ضمان می‌شود. شاخه: مدنی

اگر کفیل از تسلیم شخصی که کفالت او را کرده (مکفول عنه) خودداری ورزد، حاکم شرع او را ملزم به آن می‌کند و در صورت سر باز زدن از دستور حاکم، به زندان افکنده می‌شود تا زمانی که مکفول عنه را احضار کند یا آنچه را که بر عهده او است بپردازد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر کفیل از تسلیم شخصی که کفالت او را کرده خودداری کند، حاکم شرع او را ملزم به آن می‌کند و در صورت سر باز زدن، زندانی می‌شود تا مکفول عنه را احضار کند یا آنچه را بر عهده اوست بپردازد. شاخه: مدنی

بنابر قول به لزوم اذن پدر یا جدّ پدری در ازدواج دختر بالغ رشید، در صورتی که ولیّ دختر از دادن اذن به ازدواج او با مرد هم کفو خود، امتناع ورزد، اذن او ساقط می‌گردد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): بنابر قول به لزوم اذن پدر یا جد پدری در ازدواج دختر بالغ رشید، اگر ولی دختر از دادن اذن به ازدواج او با مرد هم کفو خود امتناع ورزد، اذن او ساقط می‌گردد. شاخه: خانواده

زوجه می‌تواند پیش از دریافت مهر از تمکین خود داری کند، به شرط آنکه مهرش نقد و تمکین قبلًا تحقق نیافته باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): زوجه می‌تواند پیش از دریافت مهر از تمکین خودداری کند، به شرط آنکه مهرش نقد باشد و تمکین قبلاً تحقق نیافته باشد. شاخه: خانواده