نکتهٔ فقهی: حیازت صغیر ممیز و سفیه (اهلیت حیازت کننده (قواعد فقه))

اهلیت حیازت کننده ، زیر مجموعه قاعده حیازت از قواعد فقهیّه است. حیازت از ایقاعات است و قصد انشا مى‌خواهد؛ پس حیازت‌کننده باید عاقل ، بالغ و رشید باشد، هرچند صغیر ممیّز هم در مواردى مالک مى‌شود. فقه امامیه و قانون مدنی (ماده ۱۲۱۲) حیازت مباحات توسط صغیر ممیّز را نوعى تملک بلاعوض دانسته و آن را معتبر مى‌شمارند

مفاد اجمالی قاعده این است که هر کس چیزی از اشیای مباح را « حیازت » کند، مالک آن می‌شود. این حکم در فقه تحت عنوان قاعده «من حاز ملک» مورد بحث قرار گرفته است.

حیازت از ایقاعات است و قصد انشا لازم دارد. بنابراین، حیازت‌کننده باید واجد اهلیّت باشد، اعم از اهلیت تملک و اهلیت تصرف؛ یعنی باید عاقل ، بالغ و رشید باشد تا بتواند مالک مال حیازت شده گردد.

بسیاری از فقها، اعم از قدما و متاخران، با استدلال‌های مختلف، حیازت توسط صغیر ممیز و سفیه را موجب مالکیت آنان شمرده‌اند. و بعضی با این استدلال که مفاد روایات وارد در مورد بی‌اعتبار بودن امور صبی مربوط به معاملات است و شامل اموری مانند التقاط یا حیازت نمی‌شود و دلیلی وجود ندارد که قصد کودک مانند بی‌قصدی است ( قصد الصبیّ کلا قصد )، نظر بر تملک صغیر ممیز داده‌اند. ( فتحصّل مما تقدمان العمده من الروایات ما ورد من عدم امر الصبی حتی یحتلم، و لا یعمّ الّا ما یصدق علیه عنوان امر الصبی مما هو قابل للجواز و عدمه فلا یشمل ما اذا کانت المعامله مع البائع و کانت الصبی واسطة فی اجراء الصیغة، او لمجرد القبض کما لا تعمّ احیاءالموات و الحیازة و الالتقاط امّا بناء علی عدم اعتبار القصد فیها فواضح و امابناء علی اعتباره فکذلک لعدم صدق الامر علی القصد و لم یرد فی شی‌ء منها ان قصد الصبی کلا قصد فتکون هذه الامور نافذة من الصبی. )

قانون مدنی ایران در ماده ۱۲۱۲ از همین نظر پیروی کرده و مقرر داشته است: «اعمال و اقوال صغیر تا حدی که مربوط به اموال و حقوق مالی او باشد باطل و بلااثر است. مع ذلک صغیر ممیز می‌تواند تملک بلاعوض کند مثل قبول هبه و صلح بلا عوض و حیازت مباحات». ۵ - پانویس ۱. ۲. ۳.

مفاد اجمالی قاعده این است که هر کس چیزی از اشیای مباح را « حیازت » کند، مالک آن می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هر کس چیزی از اشیای مباح را حیازت کند، مالک آن می‌شود. شاخه: اموال و مالکیت · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 37

حیازت از ایقاعات است و قصد انشا لازم دارد. بنابراین، حیازت‌کننده باید واجد اهلیّت باشد، اعم از اهلیت تملک و اهلیت تصرف؛ یعنی باید عاقل، بالغ و رشید باشد تا بتواند مالک مال حیازت شده گردد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حیازت از ایقاعات است و قصد انشا می‌خواهد؛ بنابراین، حیازت‌کننده باید عاقل، بالغ و رشید باشد تا بتواند مالک مال حیازت شده گردد. شاخه: اموال و مالکیت

مفاد روایات وارد در مورد بی‌اعتبار بودن امور صبی مربوط به معاملات است و شامل اموری مانند التقاط یا حیازت نمی‌شود و دلیلی وجود ندارد که قصد کودک مانند بی‌قصدی است ( قصد الصبیّ کلا قصد )، نظر بر تملک صغیر ممیز داده‌اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): روایات مربوط به بی‌اعتبار بودن امور صبی، عمدتاً به معاملات مربوط می‌شود و شامل اموری مانند التقاط یا حیازت نمی‌گردد. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)